Skip to content

Wypowied藕 argumentacyjna, czyli rozprawka

W artykule

Rozprawka jest najpopularniejsz膮 form膮 wypracowa艅 szkolnych. Umiej臋tno艣ci jej redagowania s膮 sprawdzane zar贸wno na egzaminie 贸smoklasisty, jak i na maturze. Przez jednych lubiana ze wzgl臋du na 艣ci艣le okre艣lon膮 form臋 i kompozycj臋, przez innych znienawidzona dok艂adnie z tego samego powodu. Pisania rozprawki mo偶na si臋 jednak nauczy膰 鈥 wystarczy jedynie zrozumie膰 jej cel oraz logik臋 budowy.

Rozprawka, to znaczy co?

Nazwa 鈥瀝ozprawka鈥 oznacza tyle, co 鈥榰proszczona wersja rozprawy naukowej鈥, albo 鈥榤a艂a rozprawa鈥. W s艂owie tym kryje si臋 g艂贸wny cel rozprawki, a wi臋c refleksja nad jakim艣 problemem. Dlaczego jej formalna nazwa to wypowied藕 argumentacyjna? Poniewa偶 naszym zamiarem jest udowodnienie czego艣, przekonanie do naszych racji, pr贸ba odpowiedzi na postawione pytanie. Skutecznie przekona膰 mo偶emy jedynie wtedy, gdy podamy logiczne argumenty na uzasadnienie swojego zdania.

Jak pozna膰 temat rozprawki?

Jak pozna膰 temat rozprawki?
Form臋 rozprawki mo偶na wybra膰 zawsze, gdy mamy do czynienia z tematami, kt贸re zawieraj膮 nast臋puj膮ce sformu艂owania:

  • Jak rozumiesz s艂owa鈥
  • Uzasadnij, 偶e鈥
  • Udowodnij, 偶e鈥
  • Czy s艂uszne jest stwierdzenie鈥
  • Czy zgadzasz si臋 z opini膮鈥
  • Opowiedz si臋 za鈥

Rodzaje rozprawki

W przypadku rozprawki nasze rozwa偶ania mog膮 obra膰 dwa kierunki: gdy mamy ju偶 rozwi膮zanie problemu lub gdy nie znamy rozwi膮zania problemu, b膮d藕 nie jeste艣my go pewni. St膮d wyr贸偶nia si臋 dwa typy wypowiedzi argumentacyjnej:

  1. Rozprawka dedukcyjna/ rozprawka z tez膮/ rozprawka typu I 鈥 w takiej rozprawce ju偶 we wst臋pie formu艂ujemy tez臋, kt贸r膮 uwa偶amy za s艂uszn膮. W rozwini臋ciu przytaczamy argumenty na jej potwierdzenie, natomiast w zako艅czeniu powtarzamy ju偶 udowodnion膮 tez臋.
  2. Rozprawka indukcyjna/ rozprawka z hipotez膮/ rozprawka typu II 鈥 w tym wariancie na wst臋pie stawiamy hipotez臋. Z kolei w rozwini臋ciu podajemy takie argumenty, kt贸re pomog膮 nam zamieni膰 hipotez臋 w tez臋, kt贸ra pojawi si臋 w zako艅czeniu jako wniosek z naszych rozwa偶a艅.

S艂owniczek poj臋膰

Teza

Teza 鈥 opinia, twierdzenie, kt贸rego jeste艣my pewni i staramy si臋 je udowodni膰. Tez臋 formu艂ujemy w postaci zdania oznajmuj膮cego, np. S艂uszne jest stwierdzenie, 偶e prawdziwych przyjaci贸艂 poznaje si臋 w biedzie.

Hipoteza

Hipoteza 鈥 opinia, kt贸ra nie jest sprawdzona i uzasadniona, a co za tym idzie, nie jeste艣my jej pewni. Wyra偶amy j膮 za pomoc膮 zdania oznajmuj膮cego lub pytania, np. Przypuszczam, 偶e prawdziwych przyjaci贸艂 poznaje si臋 w biedzie.

Argument

Argument 鈥 dow贸d, kt贸ry potwierdza tez臋 lub pomaga rozstrzygn膮膰 hipotez臋. Ma posta膰 zdania oznajmuj膮cego, np. Z prawdziw膮 przyja藕ni膮 spotykamy si臋 najcz臋艣ciej w momencie 偶yciowej pr贸by, kiedy to pomocn膮 d艂o艅 wyci膮gaj膮 do nas cz臋sto obcy ludzie.

Kontrargument

Kontrargument 鈥 stwierdzenie, kt贸re obala przytoczony wcze艣niej argument, np. Z drugiej strony brak silnych wi臋zi emocjonalnych z drugim cz艂owiekiem mo偶e sprawi膰, 偶e przejdziemy wobec potrzebuj膮cej osoby oboj臋tnie.

Przyk艂ad

Przyk艂ad 鈥 uzasadnienie argumentu lub kontrargumentu. Mo偶na je sformu艂owa膰, przywo艂uj膮c konkretn膮 lektur臋 b膮d藕 inny tekst kultury, np. Przyk艂adem postaci, kt贸ra postanowi艂a bezinteresownie pom贸c osobom znajduj膮cym si臋 w kryzysie jest pan Tomasz, bohater 鈥濳atarynki鈥 Boles艂awa Prusa. Ten szanowany niegdy艣 prawnik postanawia zaopiekowa膰 si臋 niewidom膮 dziewczynk膮, kt贸ra wychowywana jest przez dwie ci臋偶ko pracuj膮ce kobiety. Zgadza si臋 nawet naruszy膰 swoje przyzwyczajenia, by sprawi膰 kalekiemu dziecku rado艣膰.

Jak zapami臋ta膰 budow臋 poszczeg贸lnych typ贸w rozprawki? Naj艂atwiej skojarzy膰 je z prac膮 detektywa. Dedukcyjny tok rozumowania jest drog膮 prowadz膮c膮 od og贸艂u (teza) do szczeg贸艂u (argumenty). Mamy tu do czynienia z sytuacj膮, gdy 艣ledczy zna sprawc臋 i efekt przest臋pstwa, ale musi zdoby膰 potwierdzaj膮ce dowody. Z kolei metoda indukcyjna jest rozumowaniem odwrotnym. Prowadzi od szczeg贸艂u (argumenty) do og贸艂u (teza). Tej metody pracy detektyw u偶yje, zbieraj膮c dowody, kt贸re mog膮 wskaza膰 na sprawc臋. Przypomina to w臋drowanie po nitce do k艂臋bka.

Budowa rozprawki

Ka偶da z wymienionych typ贸w wypowiedzi argumentacyjnej podlega 艣cis艂ym zasadom budowy, kt贸rych nie wolno 艂ama膰.

Ryc. 1. Budowa rozprawki z tez膮

Ryc. 2. Budowa rozprawki z hipotez膮

Teza i hipoteza s膮 najwa偶niejszymi elementami wypowiedzi, jej szkieletem, kt贸ry uzupe艂niamy przy pomocy trafnie dobranych argument贸w.

Kompozycja rozprawki

Rozprawka, podobnie jak ka偶da wypowied藕 argumentacyjna sk艂ada si臋 z trzech element贸w: wst臋pu, rozwini臋cia i zako艅czenia. Ka偶dy z nich wydzielamy akapitem (wci臋ciem w tek艣cie), przy czym w rozwini臋ciu umieszczamy tyle akapit贸w, ile argument贸w zamierzamy przytoczy膰 (optymalna liczba to trzy argumenty). Poszczeg贸lne cz臋艣ci powinny zawiera膰 okre艣lon膮 tre艣膰:

Wst臋p
  • wprowadzenie do tematu – ogólna refleksja dotycz膮ca poruszanej kwestii
  • teza/hipoteza
  • zapowied藕 dalszych rozwa偶a艅 – wymienienie utworów, do których b臋dziemy
    si臋 odwo艂ywa膰 w kolejnej cz臋艣ci
Rozwini臋cie
  • argumenty/kontrargumenty potwierdzaj膮ce postawion膮 tez臋/hipotez臋
  • przyk艂ady
Zako艅czenie
  • podsumowanie rozwa偶a艅 – zebranie wszystkich argumentów z rozwini臋cia
  • wnioski – potwierdzenie tezy lub rozstrzygni臋cie hipotezy i postawienie tezy

Tab. 1. Kompozycja rozprawki

W jakiej kolejno艣ci nale偶y przywo艂ywa膰 argumenty?

Istniej膮 trzy sposoby porz膮dkowania argumentacji w rozprawce:

  • od najwa偶niejszego do najmniej wa偶nego,
  • od najmniej wa偶nego do najwa偶niejszego,
  • szeregowanie chronologiczne 鈥 wed艂ug kolejno艣ci powstawania utwor贸w, do kt贸rych si臋 odnosimy.

Jak napisa膰 dobr膮 rozprawk臋?

  1. Przeczytaj uwa偶nie temat wypracowania i dok艂adnie zanalizuj 鈥 musisz go zrozumie膰, 偶eby poprawnie napisa膰 rozprawk臋. Podkre艣l cz臋艣膰, nad kt贸r膮 b臋dziesz si臋 zastanawia膰 w wypowiedzi.
  2. Postaw tez臋 lub hipotez臋 w postaci zdania oznajmuj膮cego. Jest to Twoje stanowisko wobec problemu zasygnalizowanego w temacie wypracowania.
  3. Zgromad藕 argumenty, kt贸rymi potwierdzisz swoje zdanie. W brudnopisie zapisz wszystkie pomys艂y, nast臋pnie uporz膮dkuj argumenty i wyklucz te, kt贸re uwa偶asz za ma艂o przekonuj膮ce.
  4. Znajd藕 przyk艂ady z literatury na potwierdzenie argument贸w. Zacznij od lektur obowi膮zkowych b膮d藕 do艂膮czonego do tematu fragmentu tekstu.
  5. W brudnopisie sporz膮d藕 dok艂adny plan rozprawki, czyli zapisz skr贸towo wszystko, co chcesz zamie艣ci膰 we wst臋pie (teza), rozwini臋ciu (argumenty z przyk艂adami) i zako艅czeniu (wnioski). Dzi臋ki temu unikniesz niepotrzebnych skre艣le艅 i nie b臋dziesz si臋 zastanawia膰, co chcesz dalej napisa膰.
  6. Napisz rozprawk臋 zgodnie z planem.
  7. Przeczytaj rozprawk臋 w ca艂o艣ci i nanie艣 korekt臋. Zwr贸膰 uwag臋 na tytu艂y
    przytaczanych utwor贸w, nazwiska autor贸w oraz fakty. Poszukaj powt贸rze艅, postaw brakuj膮ce przecinki. Je艣li nie wiesz, jak zapisa膰 dany wyraz, skorzystaj ze s艂ownika.

Wa偶ne wskaz贸wki

  • Teza musi by膰 zgodna z argumentami.
  • Przedstawiaj swoje argumenty w spos贸b rzeczowy i przejrzysty.
  • Nie opowiadaj i nie streszczaj lektur, lecz przywo艂aj ich elementy odnosz膮ce si臋 do tematu.
  • Stosuj akapity dla ka偶dej cz臋艣ci wypowiedzi (wst臋pu, rozwini臋cia, zako艅czenia) oraz argument贸w (1 argument = 1 akapit).
  • Pami臋taj o sp贸jno艣ci wypowiedzi. W jej zachowaniu pomo偶e Ci stosowanie s艂ownictwa typowego dla rozprawki.

Przydatne s艂ownictwo

Pisanie rozprawki znacznie u艂atwia u偶ycie charakterystycznych dla tej wypowiedzi zwrot贸w i sformu艂owa艅. We wst臋pie warto pos艂u偶y膰 si臋 zwrotami wprowadzaj膮cymi tez臋 lub hipotez臋 oraz zapowiadaj膮cymi dalsze rozwa偶ania. Pisanie tre艣ci rozwini臋cia u艂atwiaj膮 sformu艂owania, kt贸re porz膮dkuj膮 argumenty b膮d藕 kontrargumenty. W zako艅czeniu jest natomiast miejsce na podsumowanie rozwa偶a艅. Przyda膰 si臋 mog膮 r贸wnie偶 zwroty wprowadzaj膮ce cytaty oraz buduj膮ce sp贸jno艣膰 wypowiedzi. Przyk艂ady takich sformu艂owa艅 znajdziesz poni偶ej. 

Wprowadzenie tezy
  • Jestem przekonana(-ny), 偶e鈥
  • S膮dz臋, 偶e鈥.; My艣l臋, 偶e鈥; Uwa偶am, 偶e鈥
  • Moim zdaniem鈥; Wed艂ug mnie鈥
  • Zgadzam/nie zgadzam si臋 ze stwierdzeniem, 偶e鈥
  • Temat zak艂ada, 偶e鈥
  • W pe艂ni zgadzam si臋 z opini膮, 偶e鈥
  • Nie podzielam opinii, 偶e鈥
Wprowadzenie hipotezy
  • Przypuszczam, 偶e鈥; Wydaje mi si臋, 偶e鈥
  • Nie jestem pewna(-ny), czy鈥
  • Odpowied藕 nie wydaje si臋 prosta, dlatego stawiam hipotez臋, 偶e鈥
  • By膰 mo偶e nale偶y przyj膮膰鈥
Zapowied藕 dalszych rozwa偶a艅
  • 艢wiadcz膮 o tym przyk艂ady z utwor贸w literackich鈥
  • Warto zauwa偶y膰, 偶e przekonuj膮 o tym przyk艂ady z literatury鈥
  • Dowodz膮 tego przyk艂ady鈥
Porz膮dkowanie argument贸w
  • S艂uszno艣膰 mojej tezy potwierdza argument鈥
  • Mo偶na zwr贸ci膰 uwag臋 na鈥
  • Spraw膮, kt贸r膮 warto poruszy膰 na samym pocz膮tku jest鈥
  • Nie mo偶na r贸wnie偶 zapomina膰 o鈥
  • Warto tak偶e zauwa偶y膰, 偶e鈥
  • Kolejn膮 wart膮 zauwa偶enia kwesti膮 jest鈥
Porz膮dkowanie kontrargument贸w
  • Przeciwnicy tej teorii mog膮 wysun膮膰 swoje kontrargumenty鈥
  • Nie przemawia do mnie argument, 偶e鈥
  • Nale偶y spojrze膰 na problem r贸wnie偶 z innej strony鈥
  • Nie jest to jednak jednoznaczne, poniewa偶鈥
  • Nale偶y te偶 rozwa偶y膰 racj臋 przeciwn膮鈥
  • Z drugiej strony nie mo偶na zapomina膰 o鈥
Podsumowanie rozwa偶a艅
  • Z moich rozwa偶a艅 wynika, 偶e鈥
  • My艣l臋, 偶e przedstawione przeze mnie argumenty pozwalaj膮 zgodzi膰 si臋 ze stwierdzeniem, 偶e鈥
  • Na zako艅czenie wr贸c臋 jeszcze raz do tezy: 鈥
  • Czy mo偶na nie wierzy膰 w s艂uszno艣膰 stwierdzenia: 鈥炩.鈥? Przedstawione argumenty karz膮 temu przeczy膰.
  • Jak wynika z przywo艂anych przeze mnie przyk艂ad贸w鈥
Wprowadzanie cytat贸w
  • Na potwierdzenie tezy przytocz臋 s艂owa znanego filozofa/ pisarza: 鈥炩.鈥
  • 艢wiadcz膮 o tym s艂owa鈥.
  • Niech moje argumenty wesprze autorytet鈥, kt贸ry powiedzia艂: 鈥炩.鈥
  • Powo艂am si臋 na s艂owa鈥, kt贸ry przekonywa艂: 鈥炩︹
Sp贸jno艣膰 wypowiedzi
  • wi臋c,
  • zatem,
  • tote偶,
  • dlatego,
  • poniewa偶,
  • jednak,
  • chocia偶,
  • przede wszystkim,
  • mi臋dzy innymi,
  • w szczeg贸lno艣ci.

Notatka syntetyzuj膮ca na maturze 鈥 jak napisa膰? (czytaj)

Utrwal wiedz臋

Poni偶ej znajduj膮 si臋 zadania wraz z odpowiedziami, do rozwi膮zania kt贸rych wykorzystano wiedz臋 zaprezentowan膮 w tym artykule.

Zadanie 1. Zadanie 2.

Materia艂y 藕r贸d艂owe

Informacje

1. 鈥濲ak pisa膰?鈥 Micha艂 Kuziak, S艂awomir Rzepczyoski, Park Edukacja, Warszawa 鈥 Bielsko-Bia艂a 2008

Odrabiamy logo

Odrabiamy.pl to serwis edukacyjny dla uczni贸w, kt贸ry tworz膮 nauczyciele. W naszej bazie znajdziesz opracowania zada艅 z aktualnych podr臋cznik贸w do ponad 20 przedmiot贸w szkolnych, testy 贸smoklasisty i maturalne, a tak偶e wideolekcje oraz do艣wiadczenia w formie wideo. Pomagamy w nauce. Razem.


漏 2024 blog odrabiamy - odrabiamy.pl