Skip to content

1 maja w PRL 鈥 ceremonia z rozmachem

W artykule

Poch贸d pierwszomajowy w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej by艂 jednym z najwa偶niejszych wydarze艅 organizowanych przez pa艅stwow膮 w艂adz臋. Mia艂 stanowi膰 wyraz poparcia dla cz艂onk贸w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Jak przygotowywano pa艅stwowe obchody 艢wi臋ta Pracy w komunistycznej rzeczywisto艣ci?

Sk膮d pomys艂 na 艢wi臋to Pracy?

Geneza 艢wi臋ta Pracy wi膮偶e si臋 z wydarzeniami, kt贸re mia艂y miejsce w 1886 r. w Chicago. W mie艣cie dosz艂o do wyst膮pienia pracownik贸w firmy McCormick Harvester Co., kt贸rzy obawiali si臋, 偶e strac膮 prac臋 w wyniku unowocze艣nienia zak艂adu. Ich zaniepokojenie okaza艂o si臋 uzasadnione, poniewa偶 w艂a艣ciciel biznesu zwolni艂 dotychczasowych pracownik贸w i zatrudni艂 na ich miejsce nowych. By unikn膮膰 napi臋膰, wynaj膮艂 ochroniarzy, kt贸rych zadaniem by艂o pilnowanie fabryki i pracuj膮cych w niej os贸b. 

Z艂o艣膰 wywo艂ana utrat膮 pracy spowodowa艂a zorganizowanie manifestacji 1 maja 1886 r. Na jej czele stan膮艂 Albert Parsons. Strajkuj膮cy nawo艂ywali do poprawy warunk贸w pracy i 偶ycia, poniewa偶 przebywali w fabrykach po kilkana艣cie godzin na dob臋 oraz s艂abo zarabiali. Ich pracodawcy nie dbali o bezpiecze艅stwo oraz doprowadzali do wyzysku. Robotnicy domagali si臋 wprowadzenia o艣miogodzinnego dnia pracy. Ich nastroje by艂y dodatkowo podburzane przez antykapitalistycznych propagandzist贸w.

Protesty trwa艂y kilka dni. 3 maja w wyniku star膰 ze s艂u偶bami zgin臋艂o 6 robotnik贸w. Nast臋pnego dnia oddzia艂 chicagowskiej policji ponownie zaatakowa艂 przedstawicieli proletariatu. W stron臋 funkcjonariuszy rzucono bomb臋, kt贸ra zabi艂a jednego z nich. W odwecie policjanci ostrzelali robotnik贸w. 呕ycie straci艂o 11 os贸b. To zaj艣cie jest okre艣lane jako Haymarket Riot

Ilustracja przedstawiaj膮ca zamieszki robotnik贸w z policj膮 w Chicago na Haymarket

Ryc. 1. Ilustracja z gazety 鈥濰arper鈥檚 Weekly鈥 wydanej 15 maja 1886 r. Przedstawia zamieszki robotnik贸w z policj膮 w Chicago na Haymarket

Przyw贸dc贸w manifestacji postawiono przed s膮dem. O艣miu zwi膮zkowc贸w zosta艂o skazanych na kar臋 艣mierci. Jeden z nich pope艂ni艂 samob贸jstwo, czterech powieszono, a reszt臋 u艂askawiono i po 7 latach wypuszczono na wolno艣膰. 

1889 r. II Mi臋dzynarod贸wka (mi臋dzynarodowe zrzeszenie partii i organizacji socjalistycznych wysuwaj膮ce postulaty polityczne, ekonomiczne oraz spo艂eczne) obraduj膮ca w Pary偶u ustanowi艂a 1 maja dniem uczczenia pami臋ci ofiar demonstracji robotniczych w Chicago.

Pierwsze obchody w Polsce

艢wi臋to Pracy w Polsce obchodzone jest od 1890 r. Pocz膮tkowe wyst膮pienia robotnik贸w by艂y organizowane przez Zwi膮zek Robotnik贸w Polskich (polska organizacja socjalistyczna dzia艂aj膮ca w zaborze rosyjskim) i II Proletariat (organizacja robotnicza powsta艂a w 1888 r.). Strajki i manifestacje odbywa艂y si臋 nielegalnie i spotyka艂y si臋 ze sprzeciwem zaborc贸w. Pracownicy fabryk 艣cierali si臋 z wojskami wrogich pa艅stw, np. z oddzia艂ami carskimi w 艁odzi i 呕yrardowie. Uczestnik贸w wyst膮pie艅 dotyka艂y surowe represje.

Po odzyskaniu niepodleg艂o艣ci w II Rzeczpospolitej 1 maja by艂 okazj膮 do manifestowania niezadowolenia z ustroju przez Polsk膮 Parti臋 Socjalistyczn膮.

艢wi臋to Pracy - czarno-bia艂e zdj臋cie przedstawiaj膮ce poch贸d pierwszomajowy ulicami Krakowa

Ryc. 2. Poch贸d cz艂onk贸w PPS ulicami Krakowa 1 maja 1936 r.

Czasy PRL 鈥 艣wi臋to pa艅stwowe 

Po II wojnie 艣wiatowej 1 maja zosta艂 zaw艂aszczony przez komunist贸w. Od 1950 r. sta艂 si臋 艣wi臋tem pa艅stwowym. Tego dnia nie sz艂o si臋 do pracy, a uczestniczono w pochodach, kt贸re by艂y obowi膮zkowe. Rocznica wyst膮pie艅 w Chicago zosta艂a wykorzystana do legitymizacji (akceptacji) nowego ustroju politycznego oraz w celach propagandowych

Uroczysto艣ci pierwszomajowe celebrowano w ca艂ej Polsce 鈥 we wsiach i miastach, od morza, po g贸ry. Najwa偶niejsze wydarzenia mia艂y miejsce w stolicy, gdzie gromadzi艂a si臋 艣mietanka polityczna PZPR. Pochody w innych miejscowo艣ciach wzorowano na schemacie obowi膮zuj膮cym w Warszawie.

Czarno-bia艂e zdj臋cie przedstawiaj膮ce poch贸d pierwszomajowy na ulicy Marsza艂kowskiej w Warszawie. W tle wida膰 Pa艂ac Kultury i Nauki.

Ryc. 3. Poch贸d pierwszomajowy na ulicy Marsza艂kowskiej w 1961 r.

Przygotowania do 艣wi臋ta

Co roku obchody by艂y specjalnie re偶yserowane zgodnie z zaleceniami Biura Politycznego. Z wyprzedzeniem ustalano has艂a, kt贸re mia艂y pojawi膰 si臋 na transparentach, i projektowano plakaty. Nic nie by艂o przypadkowe, nawet proporcje przyw贸dc贸w politycznych  na afiszach 鈥 Marksa, Lenina, Stalina i Bieruta. Wyszywano specjalne flagiproporce.

Ryc. 4. Galeria przedstawiaj膮ca plakaty zwi膮zane ze 艢wi臋tem Pracy w PRL

Oficjalne rozpocz臋cie

Obchody 艢wi臋ta Pracy w Warszawie rozpoczyna艂y si臋 przem贸wieniem I sekretarza PZPR, kt贸ry 艂膮czy艂 w膮tki historyczne z aktualn膮 sytuacj膮 polityczn膮. Nast臋pnie na znak organizator贸w rusza艂 poch贸d. Boles艂aw Bierut otwiera艂 uroczysto艣ci pierwszomajowe has艂em 鈥Niech si臋 艣wi臋ci 1 maja!鈥. Pocz膮tkowo mia艂y one miejsce na ulicy Marsza艂kowskiej. Z czasem zosta艂y przeniesione na Aleje Jerozolimskie. Nowa lokalizacja umo偶liwia艂a przej艣cie uczestnik贸w wydarzenia ko艂o Domu Partii, czyli siedziby Komitetu Centralnego PZPR. W 1955 r. obchody przywr贸cono na ulic臋 Marsza艂kowsk膮, co wi膮za艂o si臋 z zako艅czeniem budowy Pa艂acu Kultury i Nauki

Przebieg pochodu

Pochodowi przewodniczy艂 poczet sztandarowy PZPR. Nast臋pnie szli s艂uchacze szk贸艂 partyjnych, czyli przyszli politycy komunistyczni PRL, weterani ruchu robotniczegoprzodownicy pracy przyozdobieni szarfami z informacj膮, o ile procent przekroczyli normy. Za nimi maszerowali zwykli uczestnicy pochodu 鈥 pracownicy fabryk, zak艂ad贸w pracy oraz rolnicy, kt贸rzy byli podzielni na tematyczne kolumny. Towarzyszy艂a im m艂odzie偶 ze Zwi膮zku M艂odzie偶y Polskiej oraz 偶o艂nierze

Uczestnicy zak艂adali specjalne stroje i wykorzystywali rekwizyty maj膮ce ukaza膰 wykonywany przez nich zaw贸d. I tak, hutnicy mieli na twarzy maski ochronne, a g贸rnicy kaski. Lekarze i piel臋gniarki chodzili w bia艂ych kitlach, natomiast rolnicy trzymali wyci臋te z karton贸w snopy siana. 

艢wi臋to Pracy - czarno-bia艂e zdj臋cie przedstawiaj膮ce piel臋gniarki podczas parady

Ryc. 5.  Piel臋gniarki podczas parady na ul. Marsza艂kowskiej w 1961 r.

Czarno-bia艂e zdj臋cie przedstawiaj膮ce  cz艂onk贸w Aeroklubu PRL podczas obchod贸w 艢wi臋ta Pracy w Warszawie w 1961 r.

Ryc. 6.  Cz艂onkowie Aeroklubu PRL podczas obchod贸w 艢wi臋ta Pracy w Warszawie w 1961 r.

Elementem charakterystycznym obchod贸w majowych by艂y platformy wiezione na ci臋偶ar贸wkach. Makiety przygotowywali pracownicy konkretnych fabryk. Na przyk艂ad kobiety zajmuj膮ce si臋 produkcj膮 s艂odyczy prezentowa艂y tabliczki czekolady czy ciasta wielko艣ci drzwi wyci臋te ze sztywnego papieru. Natomiast budowniczowie podtrzymywali makiety Pa艂acu Kultury i Nauki. 

Mi臋dzy uczestnikami pochodu porusza艂y si臋 pojazdy wykorzystywane przy wielu pracach, np. traktory, d藕wigi czy koparki. By pokaza膰, jak wiele dobrego zrobili dla gospodarki komuni艣ci, umieszczano ko艂o nowoczesnych i b艂yszcz膮cych sprz臋t贸w n臋dznie ubranych ch艂op贸w ci膮gn膮cych za sob膮 konie. Mieli oni symbolizowa膰 n臋dz臋 by艂ego systemu gospodarczego.  

W fabrykach i szko艂ach organizowano specjalne pr贸by, podczas kt贸rych 膰wiczono noszenie dekoracji i flag, ale tak偶e skandowanie hase艂. Uczestnik贸w pochodu dzielono na kolumny, co u艂atwia艂o r贸wne maszerowanie w rytm muzyki oraz lepiej organizowa艂o setki tysi臋cy os贸b. W najwi臋kszych miastach pochodom przewodzi艂 komendant. Podlegali mu dow贸dcy kolumn nazywani dyrektorami. 

Poch贸d obserwowali zwykli Polacy, ale tak偶e g艂贸wni politycy, w tym I sekretarz PZPR. Dygnitarze 艣ledzili inscenizacje ze specjalnie przygotowanej trybuny i machali do zgromadzonych. Obecno艣膰 w pierwszym rz臋dzie oznacza艂a, 偶e dany polityk jest bardzo wa偶ny i sprawuje wysoki urz膮d.聽

艢wi臋to Pracy - zdj臋cie przedstawiaj膮ce lo偶臋 honorow膮 podczas obchod贸w 1 maja 1963 roku. Od lewej w pierwszym rz臋dzie: Edward Babiuch, Aleksander Zawadzki, W艂adys艂aw Gomu艂ka, J贸zef Cyrankiewicz, Zenon Kliszko

Ryc. 7. Lo偶a honorowa podczas obchod贸w 1 maja w 1963 r. Od lewej w pierwszym rz臋dzie: Edward Babiuch, Aleksander Zawadzki, W艂adys艂aw Gomu艂ka, J贸zef Cyrankiewicz, Zenon Kliszko

Za ochron臋 dygnitarzy podczas uroczysto艣ci by艂y odpowiedzialne s艂u偶by bezpiecze艅stwa. Funkcjonariusze dbali tak偶e o zgodno艣膰 hase艂 na transparentach z za艂o偶eniami Biura Politycznego oraz pods艂uchiwali tocz膮ce si臋 rozmowy. Pilnowali uczestnik贸w, by nie od艂膮czali si臋 od kolumn i wytrwali do ko艅ca parady. Wszelkie prowokacje by艂y t艂umione, a jakiekolwiek odst臋pstwo od scenariusza grozi艂o utrat膮 pracy i innymi represjami.

Zdj臋cie przedstawiaj膮ce uczestnik贸w obchod贸w 艢wi臋ta Pracy w Warszawie w 1963 roku

Ryc. 8. Uczestnicy obchod贸w 艢wi臋ta Pracy w Warszawie w 1963 r.

Po zako艅czeniu pochodu odbywa艂a si臋 zabawa ludowa. Podczas niej mo偶na by艂o zje艣膰, napi膰 si臋, ale tak偶e zdoby膰 trudno dost臋pne na co dzie艅 produkty. 

Ceremonia z rozmachem 

艢wi臋to Pracy w PRL by艂o wydarzeniem, kt贸re musia艂o by膰 utrzymane w entuzjastycznej i radosnej atmosferze. Jego obchody by艂y jednak dalekie od spontaniczno艣ci ze wzgl臋du na dok艂adnie opracowany scenariusz i liczne pr贸by. Nie mo偶na im jednak odm贸wi膰 rozmachu. Organizowane pochody pierwszomajowe stanowi艂y kwintesencj臋 propagandy komunistycznej, na kt贸re nie szcz臋dzono funduszy. Od 1981 r. 1 maja by艂 obchodzony znacznie skromniej ze wzgl臋du na zmniejszenie wp艂yw贸w partii komunistycznej na polskie spo艂ecze艅stwo. W latach 80. niezale偶ne od w艂adzy pochody organizowa艂a Solidarno艣膰. Cz臋sto ko艅czy艂y si臋 one starciami z milicj膮.聽

Utrwal wiedz臋

Poni偶ej znajduj膮 si臋 zadania wraz z聽odpowiedziami, do聽rozwi膮zania kt贸rych聽wykorzystano wiedz臋 zaprezentowan膮 w聽tym artykule.

Zadanie 1. Zadanie 2.

Materia艂y 藕r贸d艂owe

Informacje
  • Sowie艅ski P., Komunistyczne 艣wi臋to: Obchody 1 maja w latach 1948-1954, Warszawa 2000.
Ilustracje
Odrabiamy logo

Odrabiamy.pl to serwis edukacyjny dla uczni贸w, kt贸ry tworz膮 nauczyciele. W naszej bazie znajdziesz opracowania zada艅 z aktualnych podr臋cznik贸w do ponad 20 przedmiot贸w szkolnych, testy 贸smoklasisty i maturalne, a tak偶e wideolekcje oraz do艣wiadczenia w formie wideo. Pomagamy w nauce. Razem.


漏 2024 blog odrabiamy - odrabiamy.pl