Skip to content

Rewolucja angielska

W artykule

Wiele si臋 m贸wi, 偶e to Francuzi jako pierwsi wywo艂ali rewolucj臋, kt贸ra przyczyni艂a si臋 do obalenia 贸wcze艣nie panuj膮cego monarchy. Ot贸偶 nie jest to do ko艅ca prawd膮. Du偶o wcze艣niej zrobili to Anglicy. Wyobra藕cie sobie, 偶e przez kilka lat w Anglii nie by艂o kr贸la, a sam kraj pozostawa艂 republik膮. O tych wydarzeniach i towarzysz膮cych im okoliczno艣ciach jest ten artyku艂.

Rewolucja angielska 鈥 geneza

Po聽bezpotomnej 艣mierci kr贸lowej El偶biety I聽tron przej膮艂 贸wczesny kr贸l Szkocji聽Jakub I, pochodz膮cy z聽dynastii Stuart贸w. W聽odr贸偶nieniu od聽swojej poprzedniczki nowy kr贸l d膮偶y艂 do聽wzmocnienia pozycji monarchy wzgl臋dem parlamentu. W聽1625聽r. po聽艣mierci Jakuba tron odziedziczy艂 jego syn Karol, kt贸ry聽kontynuowa艂 rozpocz臋te przez聽ojca dzia艂ania na聽rzecz rozbudowy swojego autorytetu. Celem w艂adcy by艂o stworzenie w聽Anglii聽monarchii absolutnej na聽wz贸r francuski. Wp艂yn臋艂o to聽do艣膰 mocno na聽艣rodowisko szlacheckie, kt贸re nie聽chcia艂o ograniczenia swoich praw politycznych.

Kr贸l panuje, ale聽nie聽rz膮dzi, czyli jak funkcjonuje monarchia parlamentarna (czytaj)

Obraz przedstawiaj膮cy kr贸la Anglii Jakuba I Stuarta w p艂aszczu gronostajowym
Obraz przedstawiaj膮cy kr贸la Anglii Jakuba I Stuarta

Ryc. 1.i 2. Kr贸l Anglii Jakub I Stuart

W latach 1629-1640 nasta艂 czas jedenastoletniej tyranii, w czasie kt贸rej Karol I Stuart rz膮dzi艂 bez parlamentu. Nie porozumiewaj膮c si臋 z obydwoma izbami, kr贸l wprowadzi艂 podatki, co wywo艂a艂o oburzenie og贸艂u poddanych.

Prowadzona przez Karola I polityka religijna pot臋gowa艂a niech臋膰 wobec w艂adcy. Nowy kr贸l wspiera艂 katolik贸w. W Ko艣ciele anglika艅skim dochodzi艂y do g艂osu 艣rodowiska radykalne, kt贸re domaga艂y si臋 przeprowadzenia zmian organizacyjnych. Jednym z nich byli purytanie. G艂贸wnym ich postulatem by艂o oczyszczenie anglikanizmu z katolickich element贸w.

Ciekawostka
Purytanie dzielili si臋 na independent贸w i prezbiterian贸w. Ci pierwsi sprzeciwiali si臋 jednolitej organizacji ko艣cielnej i popierali suwerenno艣膰 ka偶dej ze wsp贸lnot. Prezbiterianie za艣 opowiadali si臋 za ujednoliceniem organizacji i zasad wiary w ramach jednego Ko艣cio艂a anglika艅skiego.

Monarcha, d膮偶膮c do organizacji wyprawy przeciwko Szkotom w 1640 r., po raz pierwszy od bardzo dawna zwo艂a艂 parlament. Obradowa艂 on wy艂膮cznie 4 tygodnie, st膮d zosta艂 nazwany Kr贸tkim Parlamentem. Zako艅czy艂 si臋 rozwi膮zaniem Izby Gmin.

W listopadzie tego samego roku wznowiono obrady parlamentu, kt贸ry zako艅czy艂 si臋 formalnie dopiero w 1653 r. Ze wzgl臋du na d艂ugo艣膰 jego trwania zyska艂 nazw臋 D艂ugiego Parlamentu.

Podczas obrad grono przeciwnik贸w kr贸la, na czele kt贸rych stali John Pym i Oliver Cromwell, uchwali艂o w 1641 r. tzw. Wielk膮 Remonstracj臋. By艂a to lista skarg skierowana do monarchy. Zawiera艂a krytyk臋 rz膮d贸w Karola I. W 1642 r. Karol podj膮艂 decyzj臋 o aresztowaniu najwa偶niejszych przyw贸dc贸w opozycji. Akcja nie powiod艂a si臋, lecz doprowadzi艂a do wybuchu zbrojnego konfliktu wewn臋trznego.

Przebieg rewolucji

Rewolucja angielska trwa艂a w latach 1642-1651. Jej przebieg dzieli艂 si臋 na wiele etap贸w, podczas kt贸rych si艂y kr贸lewskie wspierane przez angielsk膮 arystokracj臋 艣ciera艂y si臋 z oddzia艂ami zorganizowanymi przez parlament.

Wojna domowa (1642-1649)

W odpowiedzi na podj臋t膮 przez kr贸la pr贸b臋 aresztowania buntownik贸w wybuch艂o powstanie antykr贸lewskie, kt贸re zmusi艂o Karola I do ucieczki z Londynu. Na czele przeciwnik贸w monarchy stan膮艂 Oliver Cromwell, kt贸ry w 1645 r. stworzy艂 Armi臋 Nowego Wzoru. Jej skuteczno艣膰 w walce z si艂ami kr贸lewskimi by艂a widoczna m.in. podczas bitwy pod Naseby.

W odpowiedzi na podj臋t膮 przez kr贸la pr贸b臋 aresztowania buntownik贸w wybuch艂o powstanie antykr贸lewskie, kt贸re zmusi艂o Karola I do ucieczki z Londynu. Na czele przeciwnik贸w monarchy stan膮艂 Oliver Cromwell, kt贸ry w 1645 r. stworzy艂 Armi臋 Nowego Wzoru. Jej skuteczno艣膰 w walce z si艂ami kr贸lewskimi by艂a widoczna m.in. podczas bitwy pod Naseby.

W 1648 r. z inicjatywy Cromwella przeprowadzono zamach stanu. W贸wczas cz臋艣膰 os贸b obraduj膮cych podczas D艂ugiego Parlamentu zosta艂a wyprowadzona. Szacuje si臋, 偶e usuni臋to ok. 230 pos艂贸w, kt贸rzy sprzyjali kr贸lowi. Nowy parlament nazwano Parlamentem Kad艂ubowym.

Parlament zdecydowa艂 postawi膰 kr贸la w stan oskar偶enia. Ostatecznie na pocz膮tku 1649 r. kr贸l Karol I zosta艂 skazany na 艣mier膰 za zdrad臋 stanu. W akcie oskar偶enia zarzucano monarsze 艂amanie prawa, doprowadzenie do wybuchu wojny domowej oraz tyrani臋. 30 stycznia 1649 r. Karol I Stuart zosta艂 艣ci臋ty, a pa艅stwo og艂oszono republik膮.

Ryc. 3. Moment wykonania wyroku 艣mierci wydanego na Karola I. Zgodnie z procedur膮 monarcha zosta艂 艣ci臋ty.

Republika Angielska i Protektorat Cromwella (1649-1658)

Okres republika艅ski trwa艂 zaledwie 4 lata. Do najwa偶niejszych wydarze艅, kt贸re mia艂y miejsce w tym czasie, nale偶y wydanie Aktu Nawigacyjnego. Zezwala艂 on na import towar贸w do Anglii jedynie na statkach pod bander膮 angielsk膮 lub bander膮 kraju, z kt贸rego pochodzi艂 dany towar.

Obraz przedstawia popiersie Oliwera Cromwella

Ryc. 4. Oliver Cromwell (1599-1658

1653 r. Oliver Cromwell na czele swojej armii dokona艂 przewrotu, kt贸ry przyczyni艂 si臋 do wprowadzenia dyktatury wojskowej. G艂ow膮 pa艅stwa zosta艂 sam Cromwell, kt贸ry przyj膮艂 tytu艂 lorda protektora. Rz膮dzi艂 przy pomocy powo艂anej przez siebie Rady Stanu. Parlament Kad艂ubowy zosta艂 rozwi膮zany, a w jego miejsce powsta艂 nowy 鈥 pod kuratel膮 armii. Rz膮dy Cromwella charakteryzowa艂y si臋 silnymi wp艂ywami wojskowych, kt贸rzy obj臋li najwa偶niejsze funkcje w pa艅stwie.

Restauracja Stuart贸w (1660-1688)

Wraz ze 艣mierci膮 Cromwella nasta艂 kres protektoratu. W 1658 r. w艂adz臋 po swoim ojcu przej膮艂 Richard Cromwell. Niestety okaza艂o si臋, 偶e nie mia艂 on umiej臋tno艣ci przyw贸dczych, kt贸re umo偶liwi艂yby mu utrzymanie rz膮d贸w. Spo艂ecze艅stwo zdecydowa艂o o przywr贸ceniu dynastii Stuart贸w na tron.

Restauracja 鈥 odzyskanie panowania w pa艅stwie przez obalon膮 dynasti臋.

W 1660 r. odby艂a si臋 koronacja Karola II Stuarta. Nowy kr贸l zobowi膮za艂 si臋 do powstrzymania od prze艣ladowania opozycji, wdra偶ania absolutyzmu oraz zapewnienia w艂asno艣ci ziemskiej nabytej w czasie rewolucji. Karol nie zamierza艂 trzyma膰 si臋 z艂o偶onych obietnic. Nied艂ugo po obj臋ciu tronu zacz膮艂 represjonowa膰 opozycjonist贸w. Napi臋te stosunki z angielskim parlamentem przyczyni艂y si臋 do uchwalenia w 1679 r. Habeas Corpus Act. Celem tego dokumentu by艂o zapewnienie nietykalno艣ci osobistej.

Rewolucja angielska - koronacja kr贸la. Portret przedstawiaj膮cy siedz膮cego na tronie kr贸la Anglii Karola II. Na g艂owie ma koron臋, w jednym r臋ku ber艂o, a w drugim jab艂ko.

Ryc. 5. Kr贸l Anglii Karol II 

Ciekawostka
Za panowania Karola II ukszta艂towa艂 si臋 podzia艂 angielskiego parlamentu na torys贸w i wig贸w. Pierwsi zwi膮zani byli ze stronnictwem kr贸lewskim, za艣 drudzy stanowili opozycj臋 wobec d膮偶e艅 absolutnych Stuart贸w.

Po 艣mierci Karola II w 1685 r. tron po nim odziedziczy艂 jego brat Jakub II. W 艣lad za swoim poprzednikiem monarcha zamierza艂 podtrzymywa膰 starania zmierzaj膮ce do wprowadzenia w艂adzy absolutnej. W swojej polityce Jakub II poszed艂 jednak o krok dalej, poniewa偶 jako katolik opar艂 swoje rz膮dy na grupie takich wyznawc贸w. Ponadto uchyli艂 Habeas Corpus Act.

Ciekawostka
Nazwa miasta Nowy Jork (ang. New York) powsta艂a na cze艣膰 贸wczesnego ksi臋cia Yorku, p贸藕niejszego kr贸la Jakuba II Stuarta.

Rewolucja angielska - obraz przedstawiaj膮cy portret kr贸la Anglii Jakuba II w p艂aszczu gronostajowym
BOL93904 Portrait of James II (1633-1701) in Garter Robes (oil on canvas) by Lely, Peter (1618-80) (school of); 121.5×99.5 cm; 漏 Bolton Museum and Art Gallery, Lancashire, UK; English, out of copyright

Ryc. 6. Kr贸l Anglii Jakub II

Dzia艂ania podj臋te przez Jakuba wywo艂a艂y w 1688 r. tzw. chwalebn膮 rewolucj臋, kt贸ra zako艅czy艂a okres rz膮d贸w Stuart贸w na tronie angielskim.

Rewolucja chwalebna

Ostatnim etapem rewolucji angielskiej by艂a tzw. chwalebna rewolucja. Mia艂a miejsce w latach 1688-1689. By艂 to przewr贸t bezkrwawy, kt贸ry doprowadzi艂 do obalenia kr贸la Jakuba II Stuarta.

Szukaj膮c porozumienia z kr贸lem, parlament poprosi艂 o pomoc najstarsz膮 c贸rk臋 Jakuba II Mari臋kt贸ra by艂a 偶on膮 namiestnika Republiki Zjednoczonych Prowincji Wilhelma Ora艅skiego. Na wie艣膰 o spotkaniu kr贸l angielski opu艣ci艂 Londyn i wyjecha艂 do Francji. Wydarzenie to uznano za akt abdykacji.

W 1689 r. na kr贸la wybrano Wilhelma Ora艅skiego, kt贸ry zaprzysi膮g艂 Deklaracj臋 praw.

Postanowienia zawarte w Deklaracji praw:

  • ograniczono w艂adz臋 panuj膮cego monarchy na rzecz uprawnie艅 parlamentu;
  • angielski parlament mia艂 by膰 odt膮d zwo艂ywany regularnie;
  • bez zgody parlamentu zakazano tworzenia sta艂ych armii w czasie pokoju;
  • wprowadzono swobodny wyb贸r cz艂onk贸w parlamentu;
  • kr贸l nie m贸g艂 wykonywa膰 prawa suspensy, czyli zawieszenia obowi膮zuj膮cego prawa;
  • kr贸l nie mia艂 prawa nak艂ada膰 podatk贸w bez zgody parlamentu.
Obraz przedstawiaj膮cy portret kr贸la Anglii Wilhelma III Ora艅skiego

Ryc. 7. Kr贸l Anglii Wilhelm III Ora艅ski

W wyniku chwalebnej rewolucji ukszta艂towa艂 si臋 nowy ustr贸j, czyli monarchia parlamentarna. Funkcjonuje on w Wielkiej Brytanii a偶 do czas贸w wsp贸艂czesnych.

Rewolucja angielska 鈥 skutki

Rewolucja angielska przyczyni艂a si臋 do wielu przemian ustrojowych. W艣r贸d nich najwa偶niejsze s膮:

  • Wprowadzenie w Anglii monarchii parlamentarnej.
  • Umocnienie zasady 鈥濳r贸l panuje, lecz nie rz膮dzi鈥.
  • Doj艣cie do w艂adzy w Anglii nowej dynastii zapocz膮tkowanej przez Wilhelma Ora艅skiego.
  • Wzmocnienie wp艂ywu Anglii na Szkocj臋 i Irlandi臋.

Utrwal wiedz臋

Poni偶ej znajduj膮 si臋 zadania wraz z odpowiedziami, do rozwi膮zania kt贸rych wykorzystano wiedz臋 zaprezentowan膮 w tym artykule.

Zadanie 1. Zadanie 2.

Materia艂y 藕r贸d艂owe

Informacje
  1. Hill Ch., Oliver Cromwell i rewolucja angielskat艂um Szyma艅ska I., Warszawa 1988.
  2. Miller J., Stuartowie, kr贸lowie Anglii i Szkocji, Warszawa 2008.
  3. W贸jcik Z., Historia powszechna XVI-XVII wieku,Warszawa 2002.
Ilustracje

[Ryc. 1.] Autorstwa Przypisywany John de Critz 鈥 Prado image, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=37047
[Ryc. 2.] Autorstwa Na艣ladowca Antoon van Dyck 鈥 she-philosopher.com(original upload)Sothebys 2012 (higher resolution upload), Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3852590
[Ryc. 3.] Autorstwa Nieznany 鈥 Scanned from the book The National Portrait Gallery History of the Kings and Queens of England by David Williamson, ISBN 1855142287., Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=6640546
[Ryc. 4.] Autorstwa Wed艂ug Samuel Cooper 鈥 one or more third parties have made copyright claims against Wikimedia Commons in relation to the work from which this is sourced or a purely mechanical reproduction thereof. This may be due to recognition of the "sweat of the brow" doctrine, allowing works to be eligible for protection through skill and labour, and not purely by originality as is the case in the United States (where this website is hosted). These claims may or may not be valid in all jurisdictions.As such, use of this image in the jurisdiction of the claimant or other countries may be regarded as copyright infringement. Please see Commons:When to use the PD-Art tag for more information., Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=6363210
[Ryc. 5.] Autorstwa John Michael Wright 鈥 http://www.royal.gov.uk/output/Page92.asp, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=102232
[Ryc. 6.] By School of Peter Lely 鈥 [1], Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7898235
[Ryc. 7.] By Attributed to Thomas Murray 鈥 one or more third parties have made copyright claims against Wikimedia Commons in relation to the work from which this is sourced or a purely mechanical reproduction thereof. This may be due to recognition of the "sweat of the brow" doctrine, allowing works to be eligible for protection through skill and labour, and not purely by originality as is the case in the United States (where this website is hosted). These claims may or may not be valid in all jurisdictions.As such, use of this image in the jurisdiction of the claimant or other countries may be regarded as copyright infringement. Please see Commons:When to use the PD-Art tag for more information., Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=6366392

Odrabiamy logo

Odrabiamy.pl to serwis edukacyjny dla uczni贸w, kt贸ry tworz膮 nauczyciele. W naszej bazie znajdziesz opracowania zada艅 z aktualnych podr臋cznik贸w do ponad 20 przedmiot贸w szkolnych, testy 贸smoklasisty i maturalne, a tak偶e wideolekcje oraz do艣wiadczenia w formie wideo. Pomagamy w nauce. Razem.


漏 2024 blog odrabiamy - odrabiamy.pl