Skip to content

Prawy do lewego i lewy do prawego, czyli rzecz o opcjach politycznych

W artykule

Wsp├│┼écze┼Ťnie w mediach pojawiaj─ů si─Ö liczne spory zwi─ůzane ze znacz─ůcym podzia┼éem sceny politycznej. Pewnie s┼éyszeli┼Ťcie takie nazwy, jak ÔÇ×lewicowcyÔÇŁ czy ÔÇ×prawicowcyÔÇŁ lub w mniej neutralnej formie: ÔÇ×lewakÔÇŁ oraz ÔÇ×prawakÔÇŁ. Czy zastanawiali┼Ťcie si─Ö mo┼╝e, sk─ůd te okre┼Ťlenia si─Ö wzi─Ö┼éy i co tak w┼éa┼Ťciwie oznaczaj─ů? Poznajcie podstawowe opcje polityczne.

Opcje polityczne ÔÇô geneza podzia┼éu

Wspomniane okre┼Ťlenia ┼Ťci┼Ťle wi─ů┼╝─ů si─Ö z tradycyjnym podzia┼éem politycznym doktryn i partii, kt├│ry wyr├│┼╝nia ugrupowania lewicowe, prawicowe centrowe, czyli g┼é├│wne opcje polityczne. Podzia┼é ten wywodzi si─Ö z Francji, gdzie w okresie rewolucji francuskiej dosz┼éo do silnego roz┼éamu spo┼éecznego zwi─ůzanego z postaw─ů wobec zmian ustrojowych w tym pa┼ästwie. 

W 1789 r. z inicjatywy kr├│la Ludwika XVI zebra┼éy si─Ö Stany Generalne, czyli zgromadzenie stanowe, kt├│re sk┼éada┼éo si─Ö z przedstawicieli arystokracji, duchowie┼ästwa oraz tzw. stanu trzeciego (bur┼╝uazja, urz─Ödnicy, ch┼éopi). Zadaniem Stan├│w Generalnych mia┼éo by─ç uchwalenie nowych podatk├│w, niestety decyzja o rozdzieleniu obrad wzburzy┼éa najbardziej obci─ů┼╝ony fiskalnie stan trzeci, kt├│ry mianowa┼é si─Ö Zgromadzeniem Narodowym.

Pod wp┼éywem tych wydarze┼ä s┼éabn─ůcy kr├│l Ludwik XVI wyrazi┼é zgod─Ö na wsp├│lne obrady. W ten spos├│b 9 lipca 1789 r. powsta┼éo Zgromadzenie Konstytucyjne zwane Konstytuant─ů, kt├│rego celem sta┼éo si─Ö uchwalenie konstytucji. 

Jak pokaza┼éa rzeczywisto┼Ť─ç, decyzja o kszta┼écie nowej ustawy zasadniczej nie by┼éa ┼éatwa. Obrady by┼éy bardzo burzliwe, a w┼Ťr├│d polityk├│w dominowa┼éy r├│┼╝norodne wizje dotycz─ůce kszta┼étu nowego prawa. To w┼éa┼Ťnie wtedy powsta┼é tradycyjny podzia┼é polityczny. Nazwa poszczeg├│lnych jego cz─Ö┼Ťci wzi─Ö┼éa si─Ö od zajmowanych miejsc w sali obrad.

Okre┼Ťlenia zwi─ůzane z podzia┼éem politycznym wi─ů┼╝─ů si─Ö z r─Ök─ů marsza┼éka, kt├│ry przewodniczy┼é obradom.

  • Po jego prawej stronie zasiadali arystokraci i duchowni, kt├│rzy byli zwolennikami starego porz─ůdku. Podtrzymywali konieczno┼Ť─ç zachowania monarchii, podzia┼éu spo┼éecznego na stany oraz przywilej├│w stanowych. 
  • W centrum sali obrad zasiedli politycy umiarkowani, kt├│rzy mieli pogl─ůdy zachowawcze. Wielu z nich opowiada┼éo si─Ö za wprowadzeniem monarchii konstytucyjnej, cho─ç znajdowali si─Ö tam r├│wnie┼╝ zwolennicy republiki.
  • Po┬álewej stronie┬áznajdowali si─Ö za┼Ť zwolennicy zmian ustrojowych i┬áspo┼éecznych. Domagali si─Ö r├│wno┼Ťci spo┼éecznej oraz┬áograniczenia lub likwidacji funkcji kr├│la w┬ápa┼ästwie. Cz─Ö┼Ť─ç opowiada┼éa si─Ö za┬ámonarchi─ů konstytucyjn─ů. Z┬ákolei bardziej radykalny od┼éam d─ů┼╝y┼é do┬ástworzenia ustroju republika┼äskiego.

Systemy partyjne ÔÇô wady i┬ázalety (czytaj)

Współczesna charakterystyka opcji politycznych

Lewica

Dzisiejsze ugrupowania lewicowe w swoich programach opieraj─ů si─Ö nie tylko na postulatach rewolucjonist├│w francuskich, lecz r├│wnie┼╝ ideolog├│w socjalistycznych i komunistycznych, kt├│rzy dzia┼éali w  XIX i XX w.

Zwolennicy tej opcji podkre┼Ťlaj─ů prymat r├│wno┼Ťcisprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, a tak┼╝e post─Öpu. Neguj─ů przywi─ůzanie do tradycji i religii oraz afirmuj─ů postawy laickie. Odrzucaj─ů wizj─Ö nier├│wno┼Ťci spo┼éecznych jako zjawiska naturalnego. Ich celem jest stworzenie takiego systemu ustrojowo-prawnego, kt├│ry umo┼╝liwi┼éby ich z┼éagodzenie lub nawet ca┼ékowite zlikwidowanie. Z tego wzgl─Ödu wiele partii lewicowych k┼éadzie nacisk na rozw├│j system├│w demokratycznych, takich jak system parlamentarny b─ůd┼║ parlamentarno-gabinetowy

W wymiarze polityczno-spo┼éecznym zwolennicy lewicy przyjmuj─ů wizj─Ö aktywnego uczestnictwa obywateli oraz instytucji pa┼ästwowych w ┼╝yciu spo┼éecze┼ästwa. W ramach wspierania r├│wno┼Ťci w pa┼ästwach lewicowych wprowadza si─Ö silnie rozbudowany system socjalny. Jego przejawem s─ů cho─çby publiczna ochrona zdrowia, powszechny dost─Öp do edukacji czy r├│┼╝norodne ┼Ťwiadczenia socjalne, takie jak np. zapomogi, renty, zasi┼éki b─ůd┼║ inne dodatki przys┼éuguj─ůce z racji spe┼énianych kryteri├│w. 

Polityka spo┼éeczna nastawiona jest na otwarto┼Ť─ç na nowe tre┼Ťci kulturowe oraz wsp├│┼éprac─Ödlatego w krajach, gdzie dominuj─ůc─ů rol─Ö odgrywaj─ů partie lewicowe, ogromne znaczenie przywi─ůzuje si─Ö do zapewnienia praw wszelkim mniejszo┼Ťciom. W szczeg├│lno┼Ťci dotyczy to prawa do w┼éasnych przekona┼ä i kultury.

Wed┼éug lewicy aktywno┼Ť─ç pa┼ästwa powinna wyst─Öpowa─ç r├│wnie┼╝ na p┼éaszczy┼║nie gospodarczej. Kieruj─ůc si─Ö interesem publicznym, dzia┼éacze lewicowi postuluj─ů za wdro┼╝eniem mechanizm├│w kontroluj─ůcych rynek. Celem takich dzia┼éa┼ä jest unikni─Öcie monopolizacji rynku przez wi─Ökszych przedsi─Öbiorc├│w oraz r├│wnoczesne uzyskanie funduszy na realizacj─Ö program├│w socjalnych. Z tym ostatnim wi─ů┼╝e si─Ö kwestia wysokich podatk├│w.

Przyk┼éady partii politycznych uto┼╝samianych z pogl─ůdami lewicowymi:

  • Partia Pracy (Wielka Brytania);
  • Partia Socjalistyczna (Francja);
  • SPD ÔÇô Socjaldemokratyczna Partia Niemiec;
  • Partia Demokratyczna (USA);
  • Nowa Lewica (Polska);
  • Lewica Razem (Polska);
  • Partia Zieloni (Polska).

Prawica

Podobnie jak w czasach nowo┼╝ytnych, ugrupowania prawicowe uchodz─ů za te wspieraj─ůce tradycyjny porz─ůdek spo┼éeczny. Do my┼Ťli politycznych, kt├│re uwa┼╝a si─Ö za nurty prawicowe nale┼╝─ů: konserwatyzm, chrze┼Ťcija┼äska demokracja, w aspekcie spo┼éecznym nacjonalizm, a w aspektach gospodarczych ÔÇô r├│wnie┼╝ liberalizm.

Zwolennicy prawicy uwa┼╝aj─ů za priorytety wolno┼Ť─ç, szacunek wobec tradycjiwarto┼Ťci chrze┼Ťcija┼äskich oraz rodzimej kultury. Przywi─ůzuj─ů tak┼╝e szczeg├│ln─ů rol─Ö do religii jako wyznacznika moralnego. 

W swoim programie ugrupowania prawicowe odwo┼éuj─ů si─Ö cz─Östo do silnej w┼éadzy wykonawczej reprezentowanej w ramach systemu prezydenckiegop├│┼éprezydenckiego b─ůd┼║ kanclerskiego. W odr├│┼╝nieniu od lewicy prawica unika nadmiernego udzia┼éu pa┼ästwa w ┼╝yciu swoich obywateli. Stwarza prawo oraz struktury, kt├│rych zadaniem jest ich obrona. Przyjmuje przy tym postaw─Ö pa┼ästwa jako ÔÇ×str├│┼╝a nocnegoÔÇŁ.

Pa┼ästwo ÔÇ×str├│┼╝ nocnyÔÇŁ ÔÇô pogl─ůd filozoficzny stworzony przez libera┼é├│w, kt├│ry sprowadza┼é rol─Ö pa┼ästwa wy┼é─ůcznie do ochrony praw i w┼éasno┼Ťci obywateli.

W stosunku do spo┼éecze┼ästwa ugrupowania prawicowe popieraj─ů wizje bardziej konserwatywne, kt├│re wi─ů┼╝─ů si─Ö z postrzeganiem hierarchii spo┼éecznej za co┼Ť naturalnego oraz przywi─ůzaniem do tradycji narodowej. Prawica patrzy na spo┼éecze┼ästwo jako zbi├│r jednostek.

Pod wzgl─Ödem polityki gospodarczej prawica popiera idee wolnego rynkuco wskazuje, ┼╝e politycy staraj─ů si─Ö zminimalizowa─ç sw├│j udzia┼é w tym sektorze. Rz─ůdy w pa┼ästwach prawicowych utrzymuj─ů niskie podatki oraz prowadz─ů ograniczon─ů polityk─Ö socjaln─ů.

Przyk┼éady partii politycznych uto┼╝samianych z pogl─ůdami lewicowymi:

  • Partia Konserwatywna (Wielka Brytania);
  • Forza Italia (W┼éochy);
  • Partia Republika┼äska (USA);
  • Koalicja CDU-CSU (Niemcy);
  • Ruch Narodowy (Polska);
  • KORWiN (Polska).

Centrum

Cech─ů charakterystyczn─ů ugrupowa┼ä centrowych jest to, ┼╝e stanowi─ů pewnego rodzaju r├│wnowag─Ö pomi─Ödzy skrajno┼Ťciami reprezentowanymi przez prawic─Ö i lewic─Ö. Zwolennicy centrum wykazuj─ů si─Ö elastyczno┼Ťci─ů oraz gotowo┼Ťci─ů do przyznania racji jednym i drugim. W taki spos├│b mo┼╝na wyr├│┼╝ni─ç centroprawic─Ö lub centrolewic─Ö. Partie centrowe rzadko samodzielnie sprawuj─ů rz─ůdy. Zdecydowanie cz─Ö┼Ťciej wchodz─ů w sk┼éad koalicji z partiami o bardziej zdecydowanych programach. 

R├│┼╝nice w pogl─ůdach partii centrowych:

Centrolewica Centroprawica
Akceptacja zasady gospodarki rynkowej. Opowiadanie się za liberalizmem gospodarczym.
Dopuszczenie interwencjonizmu pa┼ästwowego. Opieranie si─Ö na┬áwarto┼Ťciach chrze┼Ťcija┼äskich.
Opowiadanie się za opodatkowaniem progresywnym. Odwoływanie się do tradycji.
Uznanie umiarkowanego systemu ochrony praw pracownik├│w.

Tab. 1. Pogl─ůdy partii centrowych ÔÇô r├│┼╝nice

Problemy z podzia┼éem

W dzisiejszych czasach przedstawiony podzia┼é na opcje polityczne jest niezwykle trudny do zastosowania w odniesieniu do wsp├│┼éczesnej sceny politycznej wielu kraj├│w. Wynika to z tego, ┼╝e znacz─ůca cz─Ö┼Ť─ç partii politycznych nie posiada jednolitego programu, kt├│ry m├│g┼éby by─ç w pe┼éni nazwany prawicowym b─ůd┼║ lewicowym. Pod tym wzgl─Ödem bardziej odpowiednie by┼éoby sklasyfikowanie poszczeg├│lnych element├│w programu ni┼╝ ca┼éo┼Ťci. W ten spos├│b partie nie chc─ů ogranicza─ç mo┼╝liwo┼Ťci rozszerzenia grona swoich wyborc├│w. 

Opr├│cz zr├│┼╝nicowania programowego problem nastr─Öczaj─ů r├│wnie┼╝ sprawy zwi─ůzane ze zwolennikami liberalizmu i nacjonalizmu. W zale┼╝no┼Ťci od potrzeb uchodz─ů one za element prawicowy lub lewicowy. 

Liberałowie

Ze wzgl─Ödu na opowiadanie si─Ö za wolnym rynkiem i ograniczonym wp┼éywem pa┼ästwa, libera┼é├│w mo┼╝na zakwalifikowa─ç do nurtu prawicowego. Jednak aspekt spo┼éeczny liberalizmu, zrywaj─ůcy z tradycj─ů w imi─Ö wolno┼Ťci jednostki, mo┼╝e r├│wnie┼╝ zosta─ç uznany za pogl─ůd lewicowy.

Narodowcy

Uznaj─ů wy┼╝szo┼Ť─ç interesu narodowego nad interesem jednostki, co wskazuje na ich lewicowe cechy. Z kolei podkre┼Ťlanie wagi tradycji wi─ů┼╝e si─Ö ju┼╝ z obozem przeciwnym.

Poni┼╝ej przedstawiamy podstawowe opcje polityczne oraz ich charakterystyczne cechy:

Lewica Prawica
Warto┼Ťci r├│wno┼Ť─ç, sprawiedliwo┼Ť─ç spo┼éeczna, post─Öp wolno┼Ť─ç, tradycja, religia
Spo┼éecze┼ästwo egalitaryzm ÔÇô d─ů┼╝enie do┬ár├│wno┼Ťci elitaryzm ÔÇô uznanie szczeg├│lnego znaczenia warstwy wy┼╝szej
Pa┼ästwo pa┼ästwo opieku┼äcze, parlamentaryzm silna w┼éadza wykonawcza, pa┼ästwo jako ÔÇ×nocny str├│┼╝ÔÇŁ
Gospodarka interwencjonizm państwowy wolny rynek
Ideologie socjalizm, socjaldemokracja, komunizm, w aspektach społecznych liberalizm, w aspektach gospodarczych nacjonalizm konserwatyzm, chadecja, nacjonalizm w aspekcie społecznym, w aspektach gospodarczych liberalizm

Tab. 2. Charakterystyczne cechy lewicy i prawicy

Utrwal wiedz─Ö

Poni┼╝ej znajduj─ů si─Ö zadania wraz z odpowiedziami, do rozwi─ůzania kt├│rych wykorzystano wiedz─Ö zaprezentowan─ů w tym artykule.

Zadanie 1. Zadanie 2.

Materiały źródłowe

Informacje

1. Bobbio, Prawica i Lewica, prze┼é. A. Szymanowski, Krak├│w 1996 r.
2. Maj, Lewicowo┼Ť─ç, centrowo┼Ť─ç i prawicowo┼Ť─ç w nauce o polityce, Rzesz├│w 2018.
3. W. Wojtasik, Lewica i Prawica w Polsce: aspekty ekonomiczno-spo┼éeczne, Sosnowiec 2011.

Odrabiamy logo

Odrabiamy.pl to serwis edukacyjny dla uczni├│w, kt├│ry tworz─ů nauczyciele. W naszej bazie znajdziesz opracowania zada┼ä z aktualnych podr─Öcznik├│w do ponad 20 przedmiot├│w szkolnych, testy ├│smoklasisty i maturalne, a tak┼╝e wideolekcje oraz do┼Ťwiadczenia w formie wideo. Pomagamy w nauce. Razem.


┬ę 2024 blog odrabiamy - odrabiamy.pl