Skip to content

Pogrzeb Franciszka J贸zefa I

W artykule

21 listopada 1916 r. o godzinie 21.00 zmar艂 Franciszek J贸zef I, ukochany cesarz austro-w臋gierski. Jak zareagowali na jego 艣mier膰 mieszka艅cy Galicji?

Cesarz Austro-W臋gier do偶y艂 86 lat. Wi臋kszo艣膰 swojego 偶ycia (a偶 68 lat) po艣wi臋ci艂 na sprawowanie w艂adzy. Jego zgon z racji wieku nie by艂 zaskoczeniem, spodziewano si臋 bowiem, 偶e wkr贸tce w艂adca sko艅czy sw贸j 偶ywot. W drugiej po艂owie listopada 1916 r. cesarz zmaga艂 si臋 z ostrym zapaleniem oskrzeli, kt贸re z czasem przekszta艂ci艂o si臋 w obustronne zapalenie p艂uc. Nie chcia艂 jednak ulec chorobie. Chodzi艂 po swym gabinecie i oczekiwa艂 wiadomo艣ci z front贸w I wojny 艣wiatowej. 20 listopada podpisa艂 ostatnie przyniesione mu dokumenty. 艢mier膰 nast膮pi艂a nast臋pnego dnia w godzinach wieczornych.

Czarno-bia艂e zdj臋cie przedstawiaj膮ce cesarza Franciszka J贸zefa I w mundurze

Ryc. 1. Cesarz Franciszek J贸zef I w mundurze, 1093 r.

Cesarski pogrzeb

Pogrzeb Franciszka J贸zefa I zosta艂 zorganizowany 30 listopada 1916 r. Okoliczno艣ci nie by艂y sprzyjaj膮ce, poniewa偶 wci膮偶 trwa艂a I wojna 艣wiatowa. Toczy艂a si臋 jednak z dala od Wiednia. Procesji przewodzi艂 Karol I Habsburg (nast臋pca tronu), jego 偶ona Zyta Burbon-Parme艅ska oraz ich syn Otto. Ze wzgl臋du na okoliczno艣ci jedynym wa偶nym zagranicznym w艂adc膮, kt贸ry pojawi艂 si臋 na pogrzebie Franciszka J贸zefa I, by艂 niemiecki cesarz – Wilhelm II. Procesja w asy艣cie wojskowych, najwy偶szych urz臋dnik贸w, duchownych, cz艂onk贸w rodziny oraz go艣ci wyruszy艂a z wiede艅skiego pa艂acu Hofburg. Gromadnie uczestniczyli w niej tak偶e mieszka艅cy stolicy cesarstwa, kt贸rzy ustawili si臋 wzd艂u偶 ostatniej drogi ukochanego cesarza. 

Precyzyjnych informacji o przebiegu pogrzebu Franciszka J贸zefa I dostarcza nam kronika filmowa firmy Path茅. Ukazuje wiede艅skie ulice przybrane czarnymi flagami. Kiry zwisa艂y tak偶e z ulicznych latarni, przewod贸w tramwajowych i balkon贸w. Stolica Austro-W臋gier by艂a pogr膮偶ona w 偶a艂obie. 

Na czele procesji znajdowa艂 si臋 karawan ci膮gni臋ty przez sze艣膰 koni. Za nim pod膮偶ali ludzie ubrani od st贸p do g艂贸w na czarno. Jedyn膮 osob膮, kt贸ra wyr贸偶nia艂a si臋 strojem spo艣r贸d 偶a艂obnik贸w, by艂 nast臋pca tronu. Mia艂 na sobie wojskowy, piaskowy mundur, poniewa偶 na pogrzeb przyby艂 prosto z frontu.

Ryc. 2. Zdj臋cie przedstawiaj膮ce uczestnik贸w pogrzebu Franciszka J贸zefa I. Na pierwszym planie znajduj膮 si臋 (od lewej): Zyta Burbon-Parme艅ska, Otto, Karol I Habsburg

Po nabo偶e艅stwie 偶a艂obnym w katedrze 艣w. Stefana kondukt dotar艂 do klasztoru Kapucyn贸w, w kt贸rym od pocz膮tk贸w XVII w. sk艂adano trumny z prochami Habsburg贸w. To tutaj mia艂a miejsce pompa funebris, czyli oficjalne uroczysto艣ci pogrzebowe. Mistrz ceremonii uderzy艂 trzykrotnie w drzwi krypty, za kt贸rymi by艂 obecny przedstawiciel zakonu kapucyn贸w. Po uroczysto艣ciach z艂o偶ono cia艂o Franciszka J贸zefa I w krypcie cesarskiej, mi臋dzy jego 偶on膮 El偶biet膮 Bawarsk膮 a synem Rudolfem.

Pogrzeb Franciszka J贸zefa I - czarno-bia艂e zdj臋cie przedstawiaj膮ce trumn臋 cesarza otoczon膮 艣wiecami

Ryc. 3. Trumna Franciszka J贸zefa I

Reakcje na 艣mier膰 cesarza w Galicji 

Wie艣膰 o 艣mierci cesarza Franciszka J贸zefa I dotar艂a do Krakowa oko艂o godziny 23.00. Szybko rozprzestrzeni艂a si臋 w艣r贸d mieszka艅c贸w miasta. Postanowiono wi臋c zamkn膮膰 kawiarnie, przerwa膰 trwaj膮ce koncerty i zabawy. Nast臋pnego dnia na najwa偶niejszych miejskich budynkach rozwieszono czarne flagi symbolizuj膮ce 偶a艂ob臋. Kiry zacz臋艂y pojawia膰 si臋 samoistnie tak偶e w oknach dom贸w prywatnych. Spuszczono flagi pa艅stwowe do po艂owy masztu. W witrynach sklepowych pojawi艂y si臋 portrety przedstawiaj膮ce cesarza. Odwo艂ano przedstawienia w teatrach, seanse w kinach, zawieszono nauk臋 na uniwersytetach.

Plakat informuj膮cy o 艣mierci cesarza Franciszka J贸zefa I

Ryc. 4. Plakat informuj膮cy krakowian o 艣mierci Franciszka J贸zefa I

Wyrazy 偶alu i wsp贸艂czucia

Krakowski 鈥淐zas鈥 (dziennik informacyjno-polityczny wydawany od 1848 do 1934 r. w Krakowie) pisa艂: Z g艂臋bokim 偶alem i serdeczn膮 偶a艂ob膮 przychodzi nam zapisa膰 wiadomo艣膰 o zgonie dostojnego Monarchy, kt贸rego d艂ugie, pe艂ne chwa艂y panowanie tak g艂臋boko wkracza w polityczne 偶ycie naszego narodu […]. W podobnym tonie wypowiada艂 si臋 biskup przemyski J贸zef Pelczar, kt贸ry 24 listopada wyg艂osi艂 w katedrze kazanie wychwalaj膮ce m膮dro艣膰 cesarza, jego g艂臋bok膮 wiar臋 katolick膮, ale tak偶e sprawiedliwo艣膰 i zas艂ugi dla sprawy polskiej (w tym np. Akt 5 listopada, czyli obietnic臋 z 1916 r. dotycz膮c膮 powstania Kr贸lestwa Polskiego, pozostaj膮cego w niesprecyzowanej 艂膮czno艣ci z Niemcami i Austro-W臋grami). Komentarze z tamtego czasu charakteryzuj膮 si臋 tak偶e obawami o przysz艂o艣膰 Galicji. Niepok贸j wynika艂 nie tylko z trwaj膮cej wojny, ale tak偶e niewiedzy, jakie decyzje i kroki podejmie nast臋pca dobrotliwego cesarza Franciszka J贸zefa I. 

Miastem, kt贸re zareagowa艂o natychmiastowo na wie艣ci p艂yn膮ce z Wiednia by艂 tak偶e Lw贸w. Tamtejsza Rada Miasta podj臋艂a decyzj臋 o wybudowaniu dla zmar艂ego w艂adcy pomnika. Ponadto wys艂ano do cesarskiej kancelarii telegram kondolencyjny.聽
W dniu pogrzebu w Krakowie zabi艂 Dzwon Zygmunta, a nast臋pnie odprawiono nabo偶e艅stwa w katedrze na Wawelu, ko艣ciele wojskowym 艣艣. Piotra i Paw艂a przy ulicy Grodzkiej i w 艣wi膮tyni gminy ewangelickiej.

Strona z 鈥濭azety Lwowskiej鈥 informuj膮ca o 艣mierci Franciszka J贸zefa I

Ryc. 5. Strona z 鈥濭azety Lwowskiej鈥 informuj膮ca o 艣mierci Franciszka J贸zefa I

Oboj臋tno艣膰 

Nie wszyscy jednak odczuwali smutek i trwog臋 w zwi膮zku ze 艣mierci膮 Franciszka J贸zefa I. Wiele os贸b przyj臋艂o t臋 wiadomo艣膰 oboj臋tnie. Postawa ta wynika艂a z kilku kwestii. G艂贸wn膮 przyczyn膮 by艂a przed艂u偶aj膮ca si臋 wojna. Tak偶e represje, kt贸re spad艂y na Polak贸w po wyzwoleniu Galicji w 1915 r. negatywnie wp艂yn臋艂y na autorytet w艂adcy. Skutkowa艂o to m.in. tym, 偶e na nabo偶e艅stwach 偶a艂obnych za dusz臋 cesarza nie pojawia艂y si臋 t艂umy, ale tak偶e powstawaniem 偶art贸w i dowcip贸w, kt贸rych tematem by艂 cesarz austro-w臋gierski. Jeden z nich brzmia艂: Za cesarza Miko艂aja by艂a kie艂basa i jaja. Za cesarza Franciszka nie ma co w艂o偶y膰 do pyska

Warto pami臋ta膰, 偶e w listopadzie 1916 r. Krak贸w prze偶ywa艂 inn膮 偶a艂ob臋. 15 listopada zmar艂 bowiem Henryk Sienkiewicz 鈥 pisarz tworz膮cy 鈥瀔u pokrzepieniu serc鈥. W艂adze miejskie prowadzi艂y dzia艂ania maj膮ce doprowadzi膰 do pochowania go na Ska艂ce. Jednak wszystkie kroki zosta艂y zaniechane na wie艣膰 o 艣mierci cesarza.聽

艢mier膰 Franciszka J贸zefa I zako艅czy艂a pewn膮 epok臋. Przed 68 lat rz膮d贸w cesarz trwa艂 i rz膮dzi艂. Ur贸s艂 do rangi symboli ci膮g艂o艣ci, stabilizacji a tak偶e liberalizmu.

Utrwal wiedz臋

Poni偶ej znajduj膮 si臋 zadania wraz z聽odpowiedziami, do聽rozwi膮zania kt贸rych聽wykorzystano wiedz臋 zaprezentowan膮 w聽tym artykule.

Zadanie 1. Zadanie 2.

Materia艂y 藕r贸d艂owe

Informacje
  • Grodzki S., Franciszek J贸zef I, Wroc艂aw 1978.聽
  • Fras Z., Galicja, Wroc艂aw 2003.聽
  • Wereszycki H., Historia Austrii, Wroc艂aw 1986.
Ilustracje
Odrabiamy logo

Odrabiamy.pl to serwis edukacyjny dla uczni贸w, kt贸ry tworz膮 nauczyciele. W naszej bazie znajdziesz opracowania zada艅 z aktualnych podr臋cznik贸w do ponad 20 przedmiot贸w szkolnych, testy 贸smoklasisty i maturalne, a tak偶e wideolekcje oraz do艣wiadczenia w formie wideo. Pomagamy w nauce. Razem.


漏 2024 blog odrabiamy - odrabiamy.pl