Skip to content

W artykule

Co wiemy o planecie Ziemia? To trzecia w kolejno艣ci planeta od S艂o艅ca. Jedyne dotychczas znane we Wszech艣wiecie miejsce, gdzie odkryto istnienie 偶ycia oraz najwi臋ksza z planet skalistych. Powsta艂a oko艂o 4,5 mld lat temu. Nazwa tej planety wywodzi si臋 z anglosaskiego s艂owa Erda oznaczaj膮cego ziemi臋 lub gleb臋. Nazwy pozosta艂ych planet naszego uk艂adu pochodz膮 od b贸stw.

Planeta Ziemia 鈥 podstawowe dane

  • promie艅 r贸wnikowy 鈥 6378 km
  • promie艅 biegunowy 鈥 6357 km
  • 艣redni promie艅 鈥 6371 km
  • obw贸d r贸wnika 鈥 40 076 km
  • 艣rednia d艂ugo艣膰 po艂udnika 鈥 20 004 km
  • powierzchnia Ziemi 鈥 510 mln km虏
    鈼 powierzchnia w贸d 鈥 361 mln km虏
    鈼 powierzchnia l膮d贸w 鈥 149 mln km虏
  • obj臋to艣膰 Ziemi 鈥 1083 mld km鲁
  • masa Ziemi 鈥 5,98 路 10虏鈦 kg
  • 艣rednia g臋sto艣膰 鈥 5520 kg/m鲁
Planeta Ziemia - grafika przedstawiaj膮ca procentowy udzia艂 powierzchni l膮d贸w i powierzchni w贸d

Ryc. 1. Procentowy udzia艂 powierzchni l膮d贸w i powierzchni w贸d na Ziemi

Obr贸t Ziemi

Ka偶da planeta Uk艂adu S艂onecznego, w tym Ziemia, wykonuje dwa rodzaje ruch贸w 鈥 ruch obrotowy (wirowy) wok贸艂 w艂asnej osi oraz ruch obiegowy wok贸艂 S艂o艅ca. Ruch obrotowy skutkuje wyst臋powaniem zjawiska dnia i nocy 鈥 to z kolei poci膮ga za sob膮 dobowy rytm 偶ycia praktycznie wszystkich organizm贸w, w tym tak偶e cz艂owieka. Ruch obiegowy, trwaj膮cy nieco ponad 365 dni, wi膮偶e si臋 z rachub膮 lat.

Dzi臋ki ruchowi obrotowemu mo偶emy ogl膮da膰 pozorn膮 w臋dr贸wk臋 S艂o艅ca i innych cia艂 niebieskich na niebie. W przypadku S艂o艅ca jest to oczywi艣cie 鈥瀝uch鈥 od wschodniej do zachodniej cz臋艣ci nieba. W nocy 艂adnie to zjawisko jest widoczne podczas robienia zdj臋cia z d艂ugim okresem na艣wietlania. 

Ciekaw膮 konsekwencj膮 ruchu wirowego Ziemi jest tak偶e si艂a Coriolisa. Polega ona na odchylaniu swobodnie poruszaj膮cych si臋 cia艂 w prawo na p贸艂kuli p贸艂nocnej i w lewo na p贸艂kuli po艂udniowej. Jest to bardzo wa偶ne z geograficznego punktu widzenia 鈥 dzi臋ki tej sile odchylane s膮 bowiem kierunki wiania wiatr贸w (np. pasat贸w), kierunek p艂yni臋cia pr膮d贸w morskich a nawet silniejsze erodowanie (niszczenie) prawych brzeg贸w rzek p艂yn膮cych na p贸艂kuli p贸艂nocnej i lewych brzeg贸w 鈥 na p贸艂kuli po艂udniowej. Mia艂o to w przesz艂o艣ci du偶e znaczenie militarne, zw艂aszcza podczas I i II wojny 艣wiatowej.

Planeta Ziemia - obieg Ziemi wok贸艂 S艂o艅ca

Ryc. 2. Planeta Ziemia 鈥 ruch obiegowy wok贸艂 S艂o艅ca

Ruch obrotowy Ziemi

Ryc. 3. Ruch obrotowy Ziemi

Ziemia obraca si臋 coraz wolnej, cho膰 jest to dla nas niezauwa偶alne. To zaledwie 17 milisekund na sto lat. W tym tempie za oko艂o 140 mln lat obr贸t Ziemi wok贸艂 w艂asnej osi mo偶e trwa膰 25 godzin. 

Ciekawa sytuacja wyst臋puje na Wenus. Planeta ta potrzebuje 225 dni do obiegu S艂o艅ca i a偶 243 dni do obrotu wok贸艂 w艂asnej osi. Sprawia to, 偶e teoretycznie doba na Wenus trwa d艂u偶ej ni偶 rok na tej planecie. 

Kszta艂t planety Ziemia

Dzi臋ki lotom kosmicznym wiemy, 偶e kszta艂t Ziemi odbiega od kszta艂tu kuli. Jest sp艂aszczona na biegunach. Ma ona kszta艂t elipsoidy obrotowej (nawi膮zuje kszta艂tem do geoidy). Sp艂aszczenie o oko艂o 21 kilometr贸w wynika z ruchu obrotowego wok贸艂 w艂asnej osi oraz wyst臋powania si艂y od艣rodkowej w p艂aszczy藕nie r贸wnikowej.

Kszta艂t Ziemi

Ryc. 4. Kszta艂t Ziemi

Naturalny satelita Ziemi

Ksi臋偶yc jest 5 pod wzgl臋dem wielko艣ci naturalnym satelit膮 w Uk艂adzie S艂onecznym. Ziemia to jedyna planeta posiadaj膮ca jednego naturalnego satelit臋 鈥 Ksi臋偶yc.

Ciekawa zale偶no艣膰 mi臋dzy ruchem obrotowym a obiegowym wyst臋puje na naszym naturalnym satelicie, czyli Ksi臋偶ycu. On r贸wnie偶 wykonuje zar贸wno ruch obrotowy wok贸艂 w艂asnej osi jak i ruch obiegowy (wok贸艂 naszej planety). Zaskakuj膮ce jest to, 偶e okres jego obrotu wok贸艂 w艂asnej osi jak i okres obiegu wok贸艂 Ziemi jest do siebie bardzo zbli偶ony (oko艂o 27 dni i 7 godzin). Z tego powodu ci膮gle na Ziemi widzimy t膮 sam膮 stron臋 Ksi臋偶yca.

Utrwal wiedz臋

Rozwi膮偶 zadania do tego tematu i utrwal wiedz臋. Nast臋pnie sprawd藕 swoje odpowiedzi z rozwi膮zaniami przygotowanymi przez nauczycieli Odrabiamy.pl.

Zadanie 1. Zadanie 2.

Odrabiamy logo

Odrabiamy.pl to serwis edukacyjny dla uczni贸w, kt贸ry tworz膮 nauczyciele. W naszej bazie znajdziesz opracowania zada艅 z aktualnych podr臋cznik贸w do ponad 20 przedmiot贸w szkolnych, testy 贸smoklasisty i maturalne, a tak偶e wideolekcje oraz do艣wiadczenia w formie wideo. Pomagamy w nauce. Razem.


漏 2024 blog odrabiamy - odrabiamy.pl