Skip to content

Pa艅stwo piastowskie

W artykule

Do naszych czas贸w nie przetrwa艂o wiele 藕r贸de艂 pisanych o pocz膮tkach pa艅stwa polskiego. Najstarsze informacje m贸wi膮 o okresie panowania pierwszego historycznego w艂adcy Polan 鈥 Mieszka I. Pa艅stwo piastowskie w X w. by艂o ju偶 na zaawansowanym etapie rozwoju.

Najwa偶niejsze 藕r贸d艂a pisane o pocz膮tkach pa艅stwa polskiego

Polskie 藕r贸d艂a pisane dotycz膮ce 艣redniowiecznego pa艅stwa piastowskiego pochodz膮 z XII w. Jednak pocz膮tek pa艅stwa polskiego datuje si臋 od pierwszej po艂owy X stulecia. Informacji o w艂adztwie Mieszka I dostarczaj膮 zagraniczni kronikarze i duchowni. 

Widukind z Korbei 

Najstarsze wiadomo艣ci o pa艅stwie ksi臋cia Mieszka I pochodz膮 od benedykty艅skiego mnicha o imieniu Widukind z saskiego klasztoru w Nowej Korbei. W swojej pracy Dzieje saskie zapisa艂, 偶e w 963 r. ksi膮偶臋 Polan przegra艂 w wojnie z Wichmanem (buntownikiem, kt贸ry wyst膮pi艂 przeciwko cesarzowi i postanowi艂 na w艂asn膮 r臋k臋 prowadzi膰 akcje zbrojne przeciwko monarchii pierwszego Piasta). Podczas tego starcia zgin膮艂 nieznany z imienia brat Mieszka I. Konsekwencj膮 pora偶ki by艂o tak偶e z艂upienie ziem polskich przez Sas贸w i Wielet贸w. 

Ibrahim ibn Jakub 

Autorem kolejnego przekazu o Mieszku I by艂 Ibrahim ibn Jakub, 偶ydowski kupiec i podr贸偶nik z Tortosy (miejscowo艣膰 w Hiszpanii). Jego relacja pozwoli艂a nakre艣li膰 obraz piastowskiego pa艅stwa w czasie podejmowania przez ksi臋cia kluczowych decyzji politycznych i religijnych. W艂adztwo Mieszka I oczami Ibrahima ibn Jakuba by艂o rozleg艂e terytorialnie, dobrze zorganizowane i dysponowa艂o si艂膮 militarn膮. Kupiec szczeg贸艂owo opisa艂 funkcjonowanie i zasady obowi膮zuj膮ce w ksi膮偶臋cej dru偶ynie. Wskaza艂 obowi膮zki ksi臋cia wobec woj贸w (wyposa偶enie ich w bro艅, konie, przedmioty codziennego u偶ytku, ale tak偶e zadbanie o dzieci cz艂onk贸w dru偶yny) i spos贸b op艂acania dru偶ynnik贸w (daniny 艣wiadczone przez poddanych). Jego opis zawiera tak偶e informacje o s膮siadach pa艅stwa piastowskiego: Wieletach, Prusach, Rusinach i kraju rz膮dzonym przez Przemy艣lid贸w. Ibrahim ibn Jakub zawar艂 w opisie tak偶e informacje o walkach z Wieletami, co nawi膮zuje do tre艣ci Dziej贸w saskich

Anonimowy benedyktyn zwany Gallem

Kolejnym wa偶nym 藕r贸d艂em o pocz膮tkach pa艅stwa piastowskiego jest Kronika polska autorstwa anonimowego benedykta zwanego Gallem. Zosta艂a ona napisana na pocz膮tku XII w. na dworze Boles艂awa Krzywoustego. Przedstawia genealogi臋 Mieszka I. Dziejopisarz wymieni艂 nast臋puj膮cych przodk贸w polskiego ksi臋cia: Siemomys艂a, Lestka, Siemowita, Piasta i Cho艣cisk臋. Wspomina艂 tak偶e o Popielu, kt贸ry okaza艂 si臋 w艂adc膮 niegodziwym, ostatecznie pozbawionym w艂adzy przez Siemowita 鈥 w艂a艣ciwego tw贸rc臋 monarchii piastowskiej.  Historycy uznali za postaci historyczne Siemomys艂a, Lestka oraz Siemowita, natomiast Piast i Cho艣ciska zostali zaliczeni do grona os贸b legendarnych.

Opr贸cz 藕r贸de艂 pisanych wa偶nych informacji o pocz膮tkach pa艅stwa piastowskiego dostarczaj膮 badania archeologiczne. Istotn膮 rol臋 odegra艂a tak偶e metoda dendrochronologiczna, kt贸ra umo偶liwi艂a do艣膰 precyzyjne okre艣lenie dat budowy grod贸w na ziemiach polskich.

Zdj臋cie przedstawiaj膮ce fragment najstarszego r臋kopisu Kroniki Galla Anonima

Ryc. 1. Zachowany najstarszy r臋kopis 鈥濳roniki polskiej鈥 Galla Anonima, XIV w.

Pa艅stwo piastowskie 鈥 podstawowe informacje

Narodziny pa艅stwa piastowskiego s膮 bardzo wa偶ne dla historii Polski. Warto wi臋c skupi膰 si臋 na jego szczeg贸艂owej charakterystyce. Pod lup臋 zostan膮 wzi臋te takie zagadnienia, jak: terytorium, ludno艣膰 i jej warunki 偶ycia, religia, gospodarka, organizacja polityczna oraz militarna.

Schemat przedstawiaj膮cy rodow贸d Piast贸w

Ryc. 2. Rodow贸d Piast贸w

Terytorium 

Podstaw臋 pa艅stwa piastowskiego stanowi艂o niewielkie terytorium licz膮ce pocz膮tkowo ok. 5000 km2. Centrum stanowi艂a ziemia gnie藕nie艅ska w Wielkopolsce, granicz膮ca z trzema rzekami: Wart膮, We艂n膮 i Wrze艣ni膮. Na tym obszarze powsta艂y pierwsze grody zbudowane wed艂ug podobnego wzorca, co 艣wiadczy o wcze艣niejszym funkcjonowaniu struktur plemiennych na tych terenach. Najsilniejsi byli Polanie, kt贸rzy podbili s膮siednie terytoria i zorganizowali pa艅stwo. Od nazwy tego plemienia wywodzi si臋 nazwa 鈥濸olska鈥. Przyjmuje si臋, 偶e pa艅stwo piastowskie powsta艂o wi臋c w kr贸tkim czasie, za 偶ycia ojca Mieszka I 鈥 Siemomys艂a.

Mapa przedstawiaj膮ca Polsk臋 w czasach Mieszka I

Ryc. 3. Mapa przedstawiaj膮ca Polsk臋 w czasach Mieszka I

Gdy Piastowie podporz膮dkowali sobie ziemi臋 gnie藕nie艅sk膮, przyst膮pili do ekspansji terytorialnej. Szybko zaj臋li terytoria nad Obr膮, ziemi臋 kalisk膮, Kujawy. Rozw贸j terytorialny przebiega艂 we wszystkich kierunkach i by艂 po艣pieszny. Mia艂 na celu przej臋cie kontroli nad strategicznymi pod wzgl臋dem gospodarczym punktami szlak贸w handlowych. Tak膮 rol臋 pe艂ni艂y m.in. Che艂mno i W艂oc艂awek (szlak handlowy znad Ba艂tyku w kierunku Wis艂y, Bugu i Rusi), Sandomierz (szlak handlowy z Pragi do Kijowa). Z czasem Piastowie skierowali si臋 ku p贸艂nocy, gdzie zlokalizowane by艂y najwa偶niejsze o艣rodki handlowe. W pierwszej kolejno艣ci przesuwali si臋 wzd艂u偶 Wis艂y, u kt贸rej uj艣cia powsta艂 Gda艅sk. Nast臋pnie skierowali si臋 ku zachodowi, co naruszy艂o niemieck膮 stref臋 wp艂yw贸w. Ostatecznie w sk艂ad pa艅stwa Mieszka I wesz艂y nast臋puj膮ce ziemie: Wielkopolska, Mazowsze, Pomorze Wschodnie, Pomorze Zachodnie, 艢l膮sk i ziemia zamieszkana przez Wi艣lan (Ma艂opolska).

Zarz膮d terytorialny pa艅stwa piastowskiego bazowa艂 na grodach. Osady te pe艂ni艂y funkcje obronne, polityczne, administracyjne oraz gospodarcze. 

Ludno艣膰 pa艅stwa

Przyjmuje si臋, 偶e pa艅stwo Mieszka I zamieszkiwa艂o oko艂o miliona ludzi. Ich rozmieszczenie by艂o bardzo nier贸wnomierne. Ludno艣膰 偶y艂a w okolicach wa偶niejszych o艣rodk贸w politycznych i gospodarczych. Najwi臋ksze skupiska znajdowa艂y si臋 wok贸艂 Gniezna, Krakowa, Wroc艂awia oraz na Kujawach. Wi臋kszo艣膰 kraju porasta艂y puszcze, co tak偶e wp艂ywa艂o na rozlokowanie ludno艣ci. G臋sto艣膰 zaludnienia konkretnych region贸w by艂a zale偶na od przesiedle艅 ca艂ych grup mieszka艅c贸w oraz wyznaczenia przez w艂adc贸w cel贸w strategicznych. 

殴r贸d艂a nie przekazuj膮 precyzyjnych informacji o podziale spo艂ecze艅stwa wczesnopiastowskiego. Mo偶na jednak stwierdzi膰, 偶e nie by艂o zr贸偶nicowane. Wyr贸偶nia si臋 w nim m.in. wolnych dziedzic贸w, czyli by艂ych wolnych cz艂onk贸w plemienia. W pa艅stwie piastowskim byli zobowi膮zani do sk艂adania danin i wype艂niania powinno艣ci wobec w艂adcy. Osobn膮 kategori臋 stanowili niewolni 鈥 osoby pojmane podczas wypraw 艂upie偶czych. Na czele hierarchii spo艂ecznej stali wojowie odpowiedzialni za bezpiecze艅stwo pa艅stwa. Elit臋 stanowi艂y tak偶e osoby pochodz膮ce z dynastii, cz臋sto ciesz膮ce si臋 lokalnym poparciem. Po przyj臋ciu chrze艣cija艅stwa w pa艅stwie piastowskim zacz臋li pojawia膰 si臋 duchowni zajmuj膮cy si臋 szerzeniem nowej wiary oraz tworzeniem organizacji ko艣cielnej na ziemiach polskich. Coraz wi臋ksz膮 rol臋 zacz臋li odgrywa膰 tak偶e mo偶ni, czyli dostojnicy dworscy i lokalni urz臋dnicy wywodz膮cy si臋 ze starszyzny plemiennej oraz ludzie wybrani przez w艂adc臋. Stanowili miejscowe elity i piastowali urz臋dy. 

Pa艅stwo piastowskie - schemat przedstawiaj膮cy pierwszych mieszka艅c贸w

Ryc. 4. Grafika przedstawiaj膮ca podzia艂 spo艂ecze艅stwa wczesnopiastowskiego

Warunki 偶ycia

Tryb 偶ycia ludzi by艂 uzale偶niony od pory roku i kalendarza liturgicznego. Przewa偶aj膮ca wi臋kszo艣膰 spo艂ecze艅stwa pracowa艂a na polu ponad si艂臋. Poddani pierwszych w艂adc贸w piastowskich 偶yli w lekkich lepiankach. By艂y to budynki proste pod wzgl臋dem konstrukcyjnym, 艂atwe do naprawy, ciemne, wilgotne i zadymione. Higiena by艂a na niskim poziomie, co wp艂ywa艂o na 偶ywotno艣膰. 艢rednia d艂ugo艣膰 偶ycia wynosi艂a od 30 do 36 lat. Ludzie nosili ubrania uszyte z lnianych p艂at贸w, kt贸re wytwarzano w ramach rodzinnego gospodarstwa. 

Pierwsi mieszka艅cy pa艅stwa piastowskiego 偶yli skromnie i wiedli proste 偶ycie. Podstaw臋 ich diety stanowi艂o pieczywo, m膮czne polewki, warzywa, a zw艂aszcza rzepa. Nawet najbardziej ubodzy spo偶ywali od czasu do czasu mi臋so. Posi艂ki popijano najcz臋艣ciej piwem, bogatsi raczyli si臋 tak偶e miodem, sporadycznie winem.

Ludzie w pa艅stwie piastowskim pr贸cz wykonywania pracy i prowadzenia 偶ycia rodzinnego byli zobowi膮zani do wype艂niania powinno艣ci wzgl臋dem w艂adcy. Jedn膮 z nich by艂a s艂u偶ba wojskowa. Do obowi膮zk贸w wolnej ludno艣ci nale偶a艂o uczestniczenie w wyprawach zbrojnych na wezwanie w艂adcy, kt贸ry rozsy艂a艂 wici (p臋ki powroz贸w b臋d膮ce symbolem kary dla tych, kt贸rzy nie pos艂uchaj膮 rozkazu). Ponadto ludno艣膰 by艂a zobowi膮zana do sk艂adania daninpe艂nienia pos艂ug. Pierwsze z wymienionych mia艂y form臋 d贸br materialnych. Wyr贸偶nia si臋 nast臋puj膮ce daniny: powo艂owe (pobierane przez w艂adc臋 od ch艂op贸w w naturze) i narzaz (艣wiadczony w nierogaci藕nie, niekiedy tak偶e w bydle i owcach). Pos艂ugi mia艂y form臋 robocizny. Najpowszechniejszymi by艂y: str贸偶a (obowi膮zek pilnowania przez ch艂op贸w ma艂ych grod贸w stra偶niczych i innych punkt贸w strategicznych), stan (obowi膮zek utrzymania przeje偶d偶aj膮cego w艂adcy i jego dworu) i przew贸d (obowi膮zek dostarczania przez ch艂op贸w zaprz臋g贸w do ksi膮偶臋cych woz贸w). Funkcjonowa艂y tak偶e osady s艂u偶ebne, kt贸rych mieszka艅cy wykonywali wyspecjalizowane us艂ugi. Dla przyk艂adu, Owczary zajmowa艂y si臋 hodowl膮 owiec, 艢winiary by艂y odpowiedzialne za dostarczanie 艣wi艅, Kowale wytwarza艂y produkty kowalskie, Grotniki produkowa艂y groty do broni, a Z艂otniki wytapia艂y przedmioty ze z艂ota lub srebra. Wymienione powinno艣ci sk艂ada艂y na scentralizowany skarb ksi膮偶臋cy. 殴r贸d艂o dochodu w pa艅stwie piastowskim stanowi艂y tak偶e regale ksi膮偶臋ce (kr贸lewskie), czyli uprawnienia przys艂uguj膮ce wy艂膮cznie panuj膮cemu np. m艂y艅skie, g贸rnicze, solne, mennicze.

Religia

Przed przyj臋ciem chrze艣cija艅stwa przez Mieszka I w 966 r. na ziemiach polskich mieszka艂a ludno艣膰 poga艅ska. Jednak opis wierze艅 plemion polskich nie znajduje odzwierciedlenia w 藕r贸d艂ach. Dopiero Jan D艂ugosz (XV w.) pr贸bowa艂 zaprezentowa膰 wierzenia poddanych pierwszego w艂adcy z dynastii Piast贸w. Jednak dziejopisarz mia艂 problem z przedstawieniem poga艅skiego kultu na ziemiach polskich, poniewa偶 藕r贸d艂a, z kt贸rych korzysta艂, nie zawiera艂y informacji na ten temat. Brak potwierdzenia sprawia, 偶e w polskiej historiografii ukszta艂towa艂y si臋 r贸偶ne koncepcje odno艣nie do religii polskich plemion. 

Wiara mieszka艅c贸w pa艅stwa piastowskiego przed przyj臋ciem chrze艣cija艅stwa by艂a prosta, charakteryzowa艂a si臋 oddawaniem czci idolom-bo偶kom. Nie mo偶na jednak precyzyjnie poda膰 ich imion. Najprawdopodobniej ka偶de z plemion na ziemiach polskich czci艂o g艂贸wne b贸stwo, czyli boga-tw贸rc臋 b艂yskawicy, pana rzeczy. Wspomnia艂 o tym w I po艂owie VI w. Prokopiusz z Cezarei. Natomiast inni kronikarze (z XI-XII w.) wymienili w swych przekazach takich bog贸w, jak: Swaro偶yc, Perun, 艢wi臋towid, Trzyg艂aw, Prowe, Radogost. S艂owianie czcili tak偶e nimfy wodne, demony le艣ne, polne i g贸rskie duchy. Ich kult nie odbywa艂 si臋 w 艣wi膮tyniach, lecz w innych miejscach, np. w lasach, na polanach. Cze艣膰 oddawano tak偶e drzewom. Znaczenie sakralne g贸r 艢l臋偶y i 艁y艣ca wci膮偶 jest rozwa偶ane przez historyk贸w.

Po 966 r. nast膮pi艂a stopniowa chrystianizacja ziem polskich. W pierwszej kolejno艣ci dotyczy艂a 艣rodowiska ksi膮偶臋cego, w dalszej perspektywie 鈥 poddanych Mieszka I. Nowa religia nie przyj臋艂a si臋 od razu w艣r贸d najliczniejszej grupy spo艂ecznej, poniewa偶 chrze艣cija艅stwo by艂o obce, a kult poga艅ski mia艂 silne korzenie. 

Czy wiesz, 偶e鈥 

w I po艂owie XIX w. w rzece Zbrucz znaleziono wapienn膮 rze藕b臋. Przedstawia ona czworog艂owe b贸stwo S艂owian, kt贸re zosta艂o wyposa偶one w takie symbole jak r贸g, pier艣cie艅, szabla, ko艅. Pos膮g bywa okre艣lany jako 鈥炁歸iatowid ze Zbrucza鈥. Mo偶liwe, 偶e jest to kosmiczny s艂up, kt贸ry by艂 wykorzystywany do komunikacji mi臋dzy lud藕mi a bogami.

Zdj臋cie przedstawiaj膮ce pos膮g 艢wiatowida

Ryc. 5. 艢wiatowid ze Zbrucza w Muzeum Archeologicznym w Krakowie

Gospodarka 

Podstaw臋 gospodarki w pa艅stwie Piast贸w stanowi艂o rolnictwo. Odgrywa艂o bardzo wa偶n膮 rol臋, o czym 艣wiadczy legenda dynastyczna, zgodnie z kt贸r膮 Piast by艂 prostym oraczem (rolnik, osoba zajmuj膮ca si臋 oraniem pola). Najpopularniejszymi zbo偶ami by艂o 偶yto, pszenica, j臋czmie艅, owies. Ten ostatni by艂 wykorzystywany jako pasza dla zwierz膮t. Istotn膮 rol臋 pe艂ni艂y tak偶e ogrody przy domostwach mieszka艅c贸w pa艅stwa polskiego. Uprawiano w nich groch, b贸b, marchew, chmiel, mak, len oraz konopie. Prace na polach wykonywano prostymi narz臋dziami: rad艂emsierpem. Stosowano gospodark臋 wypaleniskow膮 oraz system nieregularnego od艂ogowania. Rolnictwu towarzyszy艂a hodowla zwierz膮t, zw艂aszcza byd艂a, trzody, owiec i k贸z. Mniejsz膮 rol臋 odgrywa艂o 艂owiectwo zbieractwo, cho膰 wci膮偶 z lasu pozyskiwano drewno, smo艂臋, w臋giel drzewny, mi贸d i wosk.

W pa艅stwie piastowskim funkcjonowali tak偶e rzemie艣lnicy. Z ich us艂ug korzystano, gdy metody domowe okaza艂y si臋 niewystarczaj膮ce do wyprodukowania przedmiot贸w. Umiej臋tno艣ci rzemie艣lnik贸w by艂y niezwykle cenne przy wytwarzaniu i obr贸bce metali, kamieni do 偶aren, wypalaniu glinianych naczy艅. Funkcjonowa艂a tak偶e wyspecjalizowana grupa rzemie艣lnik贸w, kt贸ra pracowa艂a dla kr臋g贸w w艂adzy oraz elity pa艅stwowej. Zajmowa艂a si臋 produkcj膮 produkt贸w ekskluzywnych, np. wyrob贸w ze z艂ota. Do wymiany handlowej dochodzi艂o na targach.  

Organizacja polityczna 

Pa艅stwo piastowskie by艂o monarchi膮 patrymonialn膮. Oznacza to, 偶e nale偶a艂o do w艂adcy, kt贸ry by艂 w艂a艣cicielem ziem, zasob贸w naturalnych, panem poddanych i najwy偶szym s臋dzi膮. Ponadto mo偶na wskaza膰, 偶e Polska w 艣redniowieczu by艂a monarchi膮 wojenn膮, czyli nastawion膮 na ekspansj臋 zewn臋trzn膮 i zdobywanie 艂up贸w. Na czele pa艅stwa sta艂 w艂adca nosz膮cy tytu艂 ksi臋cia lub kr贸la. Pe艂ni艂 funkcje prawodawcze, s膮downicze i dowodzi艂 wojami. Jego kompetencje i uprawnienia zosta艂y uj臋te w prawie ksi膮偶臋cym, kt贸re obejmowa艂o zwierzchnictwo s膮dowe, ale tak偶e prawo nak艂adania 艣wiadcze艅 na ludno艣膰 i okre艣lania regali贸w. W艂adca sprawowa艂 w艂adz臋 w spos贸b mobilny, tzn. obje偶d偶a艂 pa艅stwo, co pozwala艂o mu na szybk膮 reakcj臋 w sytuacjach kryzysowych. W艂adcy piastowscy nie byli autokratami, sprawowali w艂adz臋 konsensualn膮, co oznacza, 偶e musieli wsp贸艂pracowa膰 z elit膮, kt贸r膮 stanowili pocz膮tkowo cz艂onkowie dru偶yny. Wiece natomiast stanowi艂y platform臋 komunikacji poddanych z w艂adc膮 oraz pe艂ni艂y funkcj臋 forum s膮dowego.

Rycina przedstawiaj膮ca Mieszka I, kt贸ry trzyma miecz i krzy偶

Ryc. 6. J. Matejko, 鈥濵ieszko I鈥, XIX w.

Obronno艣膰 pa艅stwa

Za bezpiecze艅stwo pa艅stwa Mieszka I odpowiedzialna by艂a dru偶yna ksi膮偶臋ca. Jej cz艂onkowie stali na szczycie hierarchii spo艂ecznej. Byli to uzbrojeni, zawodowi wojownicy na utrzymaniu w艂adcy i wierni wobec niego. Dru偶yna, mimo i偶 liczy艂a kilkaset os贸b, by艂a bardzo dobrze wyposa偶ona oraz dyspozycyjna, co wp艂ywa艂o na sukcesy militarne Piast贸w. Pr贸cz pe艂nienia roli obronnej wp艂ywa艂a na autorytet w艂adc贸w i zapewnia艂a pos艂uch w艣r贸d poddanych. Stacjonowa艂a w g艂贸wnych grodach w pa艅stwie.

Zdj臋cie przedstawiaj膮ce 艣redniowieczny szyszak

Ryc. 7. Wczesno艣redniowieczny szyszak (rodzaj he艂mu) pochodz膮cy z X-XI w. znaleziony w Wielkopolsce. Znajduje si臋 Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Wa偶ne poj臋cia

殴r贸d艂o historyczne

Wszelkie zachowane 艣lady dzia艂alno艣ci cz艂owieka. Dziel膮 si臋 na materialne (pisane, np. kroniki i niepisane, np. szcz膮tki naczy艅) i niematerialne (np. legendy, obyczaje).

殴r贸d艂o materialne pisane

殴r贸d艂o zawieraj膮ce informacj臋 utrwalon膮 na jakimkolwiek no艣niku (np. papierze, sk贸rze). Mo偶na wyr贸偶ni膰 藕r贸d艂a pisane: historiograficzne, narracyjne, normatywne, epistolarne, hagiograficzne, biograficzne, epigraficzne.

Wieleci

Nale偶eli do grupy plemion S艂owian Po艂abskich. Zamieszkiwali tereny mi臋dzy doln膮 Odr膮 a 艁ab膮. D艂ugo nie ulegali chrystianizacji. Ostatecznie wch艂oni臋ci przez pa艅stwo niemieckie.

Prusowie

Lud ba艂tycki zamieszkuj膮cy ziemie pomi臋dzy doln膮 Wis艂膮 a dolnym Niemnem. Nie stworzyli organizacji pa艅stwowej. Naje偶d偶ani w celach chrystianizacyjnych.

Rusini

Cz艂onkowie plemion wschodnios艂owia艅skich zamieszkuj膮cy ziemie historycznej Rusi Kijowskiej.

Przemy艣lidzi

Dynastia czeska za艂o偶ona przez Przemys艂a Oracza. Panowa艂a w Czechach od ok. 871 r. do 1306 r.

Posta膰 historyczna

Cz艂owiek, kt贸rego istnienie zosta艂o potwierdzone.

Posta膰 legendarna

Cz艂owiek, co do kt贸rego nie ma pewno艣ci, czy istnia艂.

Metoda dendrochronologiczna

Polega na analizie rocznych przyrost贸w (s艂oj贸w) drzew i okre艣leniu, z kt贸rego roku pochodz膮.

Polanie

Plemi臋 zachodnios艂owia艅skie zamieszkuj膮ce Wielkopolsk臋. Stworzyli wok贸艂 Gniezna organizacj臋 pa艅stwow膮, na kt贸rej czele stan臋艂a dynastia Piast贸w.

Piastowie

Polska dynastia ksi膮偶臋ca i kr贸lewska. Rz膮dzi艂a od X do XIV w.

Gr贸d

Osada otoczona wa艂em obronnym.

Rad艂o

Narz臋dzie rolnicze wykorzystywane do spulchniania gleby bez jej odwracania. Wykonywa艂o w ziemi bruzdy, czyli pod艂u偶ne rowki.

Gospodarka wypaleniskowa

System polegaj膮cy na wypaleniu lasu, a nast臋pnie spulchnieniu ziemi i rzuceniu w popi贸艂 ziaren.

System nieregularnego od艂ogowania

Polega艂 na kilkuletniej uprawie fragmentu ziemi a偶 do jej wyja艂owienia, a nast臋pnie od艂ogowaniu i wykorzystaniu jako pastwiska.

Utrwal wiedz臋

Poni偶ej znajduj膮 si臋 zadania wraz z odpowiedziami, do rozwi膮zania kt贸rych wykorzystano wiedz臋 zaprezentowan膮 w tym artykule.

Zadanie. 1. Zadanie 2.

Materia艂y 藕r贸d艂owe

Informacje
  • Bara艅ski M., Historia Polski 艣redniowiecznej, Pozna艅 2012.
  • Maciorowski M., Maciejewska B., W艂adcy Polski. Historia na nowo opowiedziana, Warszawa 2018.
  • O偶贸g K., 966. Chrzest Polski, Krak贸w 2015. 
  • Szczur S., Historia Polski. 艢redniowiecze, Warszawa 2013.
Ilustracje
Odrabiamy logo

Odrabiamy.pl to serwis edukacyjny dla uczni贸w, kt贸ry tworz膮 nauczyciele. W naszej bazie znajdziesz opracowania zada艅 z aktualnych podr臋cznik贸w do ponad 20 przedmiot贸w szkolnych, testy 贸smoklasisty i maturalne, a tak偶e wideolekcje oraz do艣wiadczenia w formie wideo. Pomagamy w nauce. Razem.


漏 2024 blog odrabiamy - odrabiamy.pl