Skip to content

Opowiadanie tw贸rcze na podstawie ba艣ni, legendy, mitu, przypowie艣ci

W artykule

Na lekcjach w szkole podstawowej mo偶esz spotka膰 si臋 z opowiadaniem tw贸rczym pisanym na podstawie ba艣ni, legendy, mitu b膮d藕 przypowie艣ci. Aby zredagowa膰 je poprawnie, trzeba zna膰 specyfik臋 tych gatunk贸w literackich. W artykule znajdziesz wszystko, co musisz wiedzie膰 na ten temat.

Jak napisa膰 opowiadanie tw贸rcze na podstawie innego tekstu?

Aby napisa膰 opowiadanie tw贸rcze na podstawie innego tekstu, nale偶y przypomnie膰 sobie jego tre艣膰. W tego typu opowiadaniu trzeba si臋 bowiem odwo艂a膰 do utworu, kt贸ry zosta艂 podany w temacie wypracowania. O ile to nawi膮zanie nie zosta艂o konkretnie okre艣lone, istnieje wiele mo偶liwo艣ci tw贸rczego przerobienia danego gatunku literackiego, np.:

  • przedstawienie dalszego ci膮gu historii;
  • stworzenie nowej historii z udzia艂em tych samych bohater贸w;
  • pokazanie tej samej historii, lecz z udzia艂em innych postaci;
  • przedstawienie nowego zako艅czenia;
  • umiejscowienie czasu i miejsca akcji opowie艣ci w tera藕niejszo艣ci b膮d藕 przysz艂o艣ci.

Kolejnym punktem pracy nad opowiadaniem b臋dzie zebranie informacji o bohaterach wyst臋puj膮cych w utworze. Zwr贸膰 uwag臋 na ich:

  • wygl膮d;
  • cechy charakteru;
  • zachowanie;
  • relacje z innymi postaciami.

Pisz膮c opowiadanie tw贸rcze na podstawie innego tekstu, musisz zamie艣ci膰 w nim cechy charakterystyczne dla gatunku literackiego, do kt贸rego ma nawi膮zywa膰 tekst. Przedstawiamy je poni偶ej. 

Ba艣艅

Ba艣艅 jest gatunkiem epickim, kt贸ry swoje tematy czerpie z wierze艅 i pogl膮d贸w ludowych. Jej cech膮 charakterystyczn膮 jest wyst臋powanie element贸w fantastyki, magii b膮d藕 cudowno艣ci. Bohaterowie ba艣ni cz臋sto s膮 obdarzeni wyj膮tkowymi, magicznymi zdolno艣ciami (np. wr贸偶ka) b膮d藕 posiadaj膮 przedmioty o nadzwyczajnych w艂a艣ciwo艣ciach (np. siedmiomilowe buty, r贸偶d偶ka). Ba艣艅 pokazuje walk臋 dobra ze z艂em, przy czym zawsze zwyci臋偶a dobro. Z tego wzgl臋du cz臋sto niesie przes艂anie dla odbiorc贸w. 

Legenda

Na legend臋 sk艂adaj膮 si臋 zar贸wno elementy realistyczne, jak i fantastyczne. Realizm opowie艣ci mo偶e dotyczy膰 czasu akcji, miejsca akcji, bohater贸w czy uwarunkowa艅 spo艂eczno-historycznych. Cech膮 charakterystyczn膮 legendy jest wyst臋powanie historycznych postaci b膮d藕 zdarze艅, kt贸re przeplataj膮 si臋 z elementami fantastycznymi

Mit

Z kolei mit to opowie艣膰 o bogach i herosach, kt贸ra jest przekazywana ustnie z pokolenia na pokolenie. Zawiera wyja艣nienia zagadnie艅 艣wiata, 偶ycia, 艣mierci, dobra, z艂a i przeznaczenia cz艂owieka. Bohaterowie tych opowie艣ci cz臋sto posiadaj膮 nadprzyrodzone zdolno艣ci i s膮 uczestnikami zaskakuj膮cych przyg贸d. Mity maj膮 uniwersalny charakter, dlatego s膮 zawsze aktualne. 

Przypowie艣膰

Przypowie艣膰 jest kr贸tkim opowiadaniem, kt贸rego fabu艂a ma s艂u偶y膰 jako nauka dla innych (funkcja dydaktyczna). Cz臋sto przestrzega przed niew艂a艣ciwym zachowaniem lub uczy w艂a艣ciwego post臋powania. To prosta opowie艣膰 przedstawiaj膮ca sytuacje wzi臋te z 偶ycia, kt贸re mo偶na interpretowa膰 na dw贸ch poziomach: dos艂ownym i metaforycznym (przeno艣nym). 

Budowa opowiadania

O tym, w jaki spos贸b zredagowa膰 opowiadanie tw贸rcze pisali艣my szczeg贸艂owo tutaj: Jak napisa膰 opowiadanie odtw贸rcze z dialogiem (link), dlatego teraz skupimy si臋 jedynie na najwa偶niejszych elementach. 

Przed przyst膮pieniem do pisania, warto si臋 przygotowa膰. Pomo偶e w tym poni偶szy zestaw pyta艅. Oczywi艣cie odpowiedzi b臋d膮 zale偶a艂y od tematu wypracowania.

  1. Co jest tematem opowiadania?聽
  2. Kiedy i gdzie rozgrywaj膮 si臋 wydarzenia?
  3. Kto bierze w nich udzia艂? Kim s膮 bohaterowie? Jak wygl膮daj膮?
  4. Co wydarzy艂o si臋 po kolei?
  5. Jakie jest zako艅czenie historii?
  6. Kto opowiada histori臋 (narrator pierwszoosobowy lub trzecioosobowy)?

Warto r贸wnie偶 wcze艣niej sporz膮dzi膰 plan wydarze艅, 偶eby podczas pracy tw贸rczej nie zastanawia膰 si臋, o czym pisa膰 w nast臋pnej kolejno艣ci. Je艣li potrzebujesz wskaz贸wki, jak stworzy膰 plan, si臋gnij do naszego poradnika: Jak napisa膰 plan wydarze艅?

Oczywi艣cie przed przyst膮pieniem do tworzenia zdecyduj, w jaki spos贸b chcesz przekszta艂ci膰 dan膮 histori臋. Przyk艂ad takiego opowiadania znajdziesz na samym ko艅cu artyku艂u. 

Opowiadanie tw贸rcze 鈥 schemat

Opowiadanie ma tytu艂 oraz tr贸jdzieln膮 kompozycj臋 (wst臋p, rozwini臋cie, zako艅czenie). Ka偶da poszczeg贸lna cz臋艣膰 musi by膰 wydzielona za pomoc膮 akapit贸w, przy czym w rozwini臋ciu akapity wydzielaj膮 tak偶e kolejne zdarzenia. 

Uproszczony schemat opowiadania wygl膮da nast臋puj膮co:

Tytu艂 opowiadania
Wst臋p

T艂o i okoliczno艣ci zdarze艅:

  • czas akcji,
  • miejsce akcji,
  • zarys bohaterów.
Rozwini臋cie

W艂a艣ciwa akcja opowiadania:

  • przedstawienie zdarze艅 po kolei,
  • wprowadzenie nowych postaci, opisów, dialogów,
  • punkt kulminacyjny.
Zako艅czenie

Rozwi膮zanie akcji:

  • podsumowanie,
  • ocena,
  • puenta. 

W opowiadaniu warto r贸wnie偶 umie艣ci膰 dialogi oraz inne formy wypowiedzi, jak opis miejsca, postaci, prze偶y膰 wewn臋trznych itd. 

Przydatne zwroty i sformu艂owania

Pocz膮tek opowiadania
  • Dawno, dawno temu鈥
  • Pewnego dnia鈥
  • Za siedmioma g贸rami, za siedmioma lasami鈥
  • Dzia艂o si臋 to w czasach, gdy鈥
  • Pragn臋 opowiedzie膰 histori臋, kt贸ra wydarzy艂a si臋鈥
  • Owego dnia鈥
Zako艅czenie
  • 呕yli d艂ugo i szcz臋艣liwie鈥
  • Jak to w ba艣niach bywa鈥
  • Odt膮d 偶yli ju偶 w szcz臋艣ciu i dostatku鈥
  • I tak sko艅czy艂a si臋 ta niezwyk艂a opowie艣膰 o鈥
  • W nagrod臋 za dobre uczynki鈥
  • Od tamtej pory鈥

Przyk艂adowe opowiadanie tw贸rcze na podstawie ba艣ni

Opowiadanie przedstawia dalsze losy Jasia i Ma艂gosi ze znanej ba艣ni braci Grimm. Uwzgl臋dnia takie cechy ba艣ni, jak walka dobra ze z艂em, wyst臋powanie element贸w fantastyki oraz szcz臋艣liwe zako艅czenie.聽

Kl膮twa z pieca, czyli o dalszych losach Jasia i Ma艂gosi

Pewnie wszyscy doskonale znacie histori臋 Jasia i Ma艂gosi, kt贸rzy trzykrotnie cudem unikn臋li 艣mierci. Rodze艅stwo wr贸ci艂o od wied藕my z kilogramami z艂ota i klejnot贸w. Skarby pozwoli艂y im na dostatnie 偶ycie. By艂o ono szcz臋艣liwe, lecz do pewnego momentu.聽

Okaza艂o si臋, 偶e zamkni臋ta w piecu czarownica rzuci艂a kl膮tw臋 na biedn膮 Ma艂gosi臋. Gdy dziewczyna doros艂a, ka偶dej nocy zamienia艂a si臋 w ohydn膮 staruch臋, kt贸ra boi si臋 ognia i 艣wiat艂a. Och, jak偶e Ma艂gosia p艂aka艂a! Teraz nikt nie b臋dzie chcia艂 jej poj膮膰 za 偶on臋. Zostanie sama a偶 do 艣mierci. Ja艣 pociesza艂 siostrzyczk臋, lecz nie m贸g艂 nic zrobi膰, by poprawi膰 jej los. O偶eni艂 si臋 i wyprowadzi艂 z domu. Dziewczyna zosta艂a sama ze starym, schorowanym ojcem. Aby ul偶y膰 mu w cierpieniu, zbiera艂a zio艂a, robi艂a napary i uciera艂a ma艣ci. Jej s艂awa jako uzdrowicielki roznios艂a si臋 po okolicy.聽

W tym czasie kr贸lowa, maj膮c ju偶 swoje lata, ci臋偶ko zachorowa艂a. Le偶a艂a w 艂贸偶ku wiele miesi臋cy, a 偶aden medyk nie potrafi艂 jej pom贸c. Kr贸lewicz je藕dzi艂 po kraju i szuka艂 pomocy dla ukochanej matki. Tak si臋 sta艂o, 偶e przeje偶d偶a艂 obok 艂膮ki, na kt贸rej Ma艂gosia zbiera艂a zio艂a. Zachwyci艂 si臋 jej urod膮 i chcia艂 zabra膰 j膮 do zamku. Dziewczyna, pami臋taj膮c o kl膮twie, kt贸ra na niej ci膮偶y艂a, odm贸wi艂a kr贸lewiczowi. Ba艂a si臋, 偶e kto艣 pozna jej wstydliwy sekret. Po powrocie do domu, gorzko zap艂aka艂a.聽

Stan kr贸lowej pogarsza艂 si臋 z dnia na dzie艅. Kr贸lewicz jeszcze dwukrotnie przyje偶d偶a艂 do chaty dziewczyny, by prosi膰 j膮 o pomoc. Za drugim razem by艂 tak zrozpaczony, 偶e dziewczyna ulitowa艂a si臋 nad ksi臋ciem.
鈥 Dobrze, pojad臋 z tob膮 na zamek, ale musz臋 wr贸ci膰 do domu przed zachodem s艂o艅ca.
鈥 B臋dzie, jak sobie 偶yczysz. Tylko pom贸偶 mojej matce.

Ma艂gosia wesz艂a do dusznej komnaty kr贸lowej i natychmiast kaza艂a otworzy膰 wszystkie okna.
鈥 Ale偶 nie mo偶emy tego zrobi膰 鈥 protestowa艂y dw贸rki 鈥 s艂awny medyk z Zachodu powiedzia艂, 偶e kr贸lowa przezi臋bi si臋 i umrze.聽
鈥 R贸bcie, co m贸wi 鈥 rozkaza艂 ksi膮偶臋.聽

Dziewczyna zbada艂a chor膮, obejrza艂a jej cia艂o, pow膮cha艂a wod臋, kt贸ra sta艂a w dzbanie obok 艂贸偶ka i dotkn臋艂a resztek chleba.聽
鈥 Wylejcie t臋 nie艣wie偶膮 wod臋 i ugotujcie kr贸lowej t艂usty ros贸艂 z du偶膮 ilo艣ci膮 warzyw. Przynie艣cie te偶 owoce, 艣wie偶膮 wod臋 oraz gotowane mi臋so.
鈥 Ale偶 nie mo偶emy tego zrobi膰 鈥 protestowa艂y dw贸rki 鈥 s艂awny medyk ze Wschodu nakaza艂 kr贸lowej 艣cis艂y post, aby wyp臋dzi膰 z cia艂a z艂e duchy.
鈥 R贸bcie, co m贸wi 鈥 rozkaza艂 ksi膮偶臋.

Ma艂gosia si臋gn臋艂a do swojej torby, zmiesza艂a kilka zi贸艂 i kaza艂a przygotowa膰 z nich napar. Dw贸rki nic ju偶 nie powiedzia艂y, tylko spojrza艂y po sobie i wykona艂y polecenia.聽

Kr贸lowa pod opiek膮 Ma艂gosi dochodzi艂a powoli do si艂. Dziewczyn臋 codziennie przywozi艂 na zamek i odwozi艂 do chaty ksi膮偶臋, kt贸ry zakocha艂 si臋 w niej bez pami臋ci. Ma艂gosia odwzajemnia艂a jego mi艂o艣膰, lecz ba艂a si臋 zosta膰 jego 偶on膮 ze wzgl臋du na kl膮tw臋. Mia艂a opiekowa膰 si臋 kr贸low膮 dop贸ki ta nie wstanie z 艂o偶a, a potem odej艣膰 w daleki 艣wiat.

Gdy nasta艂 ten dzie艅, wszyscy cieszyli si臋 tak bardzo, 偶e nie zauwa偶yli nadej艣cia nocy. Ma艂gosia przerazi艂a si臋 i wybieg艂a z komnaty, obawiaj膮c si臋 przemiany. Pobieg艂 za ni膮 ksi膮偶臋. Gdy znalaz艂a si臋 na dziedzi艅cu, wyszed艂 ju偶 ksi臋偶yc. Dziewczyna spojrza艂a na swoje r臋ce i jakie偶 by艂o jej zdziwienie, kiedy zobaczy艂a, 偶e nie zamieni艂y si臋 w wyschni臋te szpony staruchy. Kl膮twa przesta艂a dzia艂a膰! Kr贸lewicz wzi膮艂 Ma艂gosi臋 w ramiona i ju偶 nie pozwoli艂 jej odej艣膰. Odt膮d 偶yli d艂ugo i szcz臋艣liwie.

Utrwal wiedz臋

Poni偶ej znajduj膮 si臋 zadania wraz z聽odpowiedziami, do聽rozwi膮zania kt贸rych聽wykorzystano wiedz臋 zaprezentowan膮 w聽tym artykule.

Zadanie 1.

Odrabiamy logo

Odrabiamy.pl to serwis edukacyjny dla uczni贸w, kt贸ry tworz膮 nauczyciele. W naszej bazie znajdziesz opracowania zada艅 z aktualnych podr臋cznik贸w do ponad 20 przedmiot贸w szkolnych, testy 贸smoklasisty i maturalne, a tak偶e wideolekcje oraz do艣wiadczenia w formie wideo. Pomagamy w nauce. Razem.


漏 2024 blog odrabiamy - odrabiamy.pl