Skip to content

Motyw literacki: kobieta

W artykule

Niekt贸rzy m贸wi膮, 偶e bez kobiet 艣wiat by艂by pozbawiony pi臋kna i rado艣ci. Co jednak na ich temat maj膮 do powiedzenia arty艣ci? I r贸wnie wa偶ne pytanie: jak r贸偶ne ich oblicza uda艂o si臋 uchwyci膰 w tekstach literackich?

S艂owo 鈥瀔obieta鈥 zasadniczo wywo艂uje pozytywne skojarzenia: z 偶yciem, rodzin膮, matczyn膮 czu艂o艣ci膮. Przedstawicielkom p艂ci pi臋knej przypisuje si臋 w kulturze wra偶liwo艣膰, empati臋, emocjonalno艣膰; s膮 cz臋sto obiektem uwielbienia, lecz tak偶e t臋sknoty czy nawet cierpienia. W literaturze obraz kobiety ulega jednak pog艂臋bieniu. To nie tylko matki, lecz r贸wnie偶 jednostki sk艂onne do po艣wi臋cenia; 艣wi臋te, ale i zbrodniarki czy kusicielki; buntowniczki lub osoby wpisuj膮ce si臋 w wyznaczone im role. Dzisiaj udamy si臋 w kr贸tk膮 podr贸偶 po literackich obrazach kobiet.

Staro偶ytno艣膰

Ksi臋ga Rodzaju, Biblia

Biblia ukazuje Ew臋 jako pierwsz膮 kobiet臋, a przy tym matk臋 wszystkich ludzi, towarzyszk臋 Adama. Jest przy tym jednostk膮 podatn膮 na kuszenie, poniewa偶 ulega namowom w臋偶a, co prowadzi do upadku pierwszych ludzi, wygnania z ogrodu oraz pojawienia si臋 w 偶yciu istoty ludzkiej cierpienia, 艣mierci. Mo偶na j膮 jednak tak偶e postrzega膰 jako buntowniczk臋, osob臋, dzi臋ki kt贸rej ludzie zyskali zupe艂nie now膮 perspektyw臋.

Mit o Pandorze, mitologia grecka

Pandora to pierwsza kobieta na ziemi, ale jednocze艣nie kara wymierzona Prometeuszowi przez Zeusa. Jawi si臋 ona jako istota zachwycaj膮ca,przy tym fatalna, ciekawska, gdy偶 namawia swego m臋偶a, Epimeteusza, do otworzenia puszki powierzonej jej jako posag. Decyzja ta staje si臋 przyczyn膮 pojawienia si臋 na 艣wiecie chor贸b oraz nieszcz臋艣膰, kt贸re bohaterka lekkomy艣lnie uwolni艂a.

艢redniowiecze

Lament 艣wi臋tokrzyski

Utw贸r ukazuje wizerunek kobiety w roli matki. Maryja nie ma nic w sobie z wybranki Boga, lecz przypomina ka偶d膮 rodzicielk臋, kt贸ra mierzy si臋 z cierpieniem w艂asnego dziecka. Bohaterka pragnie zosta膰 wys艂uchana przez innych ludzi. Jest bezradna, przepe艂niona b贸lem, poniewa偶 ma 艣wiadomo艣膰, i偶 mimo szczerej ch臋ci nie mo偶e ul偶y膰 Chrystusowi w b贸lu. Jednocze艣nie przepe艂nia j膮 gorycz, zwi膮zana z obietnicami anio艂a Gabriela, oraz niemoc.

Legenda o 艣w. Aleksym

Kr贸lewna Famijana stanowi przyk艂ad kobiety oddanej, wiernej, sk艂onnej do po艣wi臋cenia. Mimo decyzji Aleksego o 偶yciu w ascezie, porzuceniu 偶ycia rodzinnego, bohaterka pozostaje lojalna wzgl臋dem m臋偶a 鈥 tak偶e wybiera 偶ycie w czysto艣ci. S艂u偶ba Bogu jest tym samym wa偶niejsza ni偶 szcz臋艣cie osobiste. O sile relacji Famijany z Aleksym 艣wiadczy r贸wnie偶 to, i偶 tylko ona mo偶e wyci膮gn膮膰 list z d艂oni zmar艂ego 鈥 to jej wyr贸偶nienie jako prawowitej towarzyszki 偶ycia.

Renesans

Sonet 61, Francesco Petrarka

Kobieta w sonecie renesansowego tw贸rcy staje si臋 obiektem czci i uwielbienia. Jej pi臋kno nadaje sens egzystencji podmiotu lirycznego, oddzia艂uje na jego silne prze偶ycia wewn臋trzne. Widok wybranki wywo艂uje jednak ambiwalentne odczucia: jest 藕r贸d艂em euforii, lecz przy tym te偶 cierpienia. Sam za艣 obraz kobiety ulega niew膮tpliwej idealizacji. Ponadto ma ona niebagatelny wp艂yw na tw贸rczo艣膰 wypowiadaj膮cego si臋, zapewnia mu natchnienie.

Tren XIX, Jan Kochanowski

W ostatnim utworze z cyklu szczeg贸ln膮 rol臋 pe艂ni matka poety, kt贸ra przychodzi do niego z Urszul膮. Kobieta przynosi synowi ukojenie, poniewa偶 utwierdza go, co do losu c贸rki po 艣mierci. Ponadto przedstawia mu nauki moralne, dzi臋ki kt贸rym odzyska spok贸j oraz r贸wnowag臋 duchow膮. W ten spos贸b rodzicielka obja艣nia Kochanowskiemu trapi膮ce go kwestie, apeluje, aby ufa艂 Bogu.

Barok

Na oczy kr贸lewny angielskiej, Daniel Naborowski

Adresatka wiersza to 鈥 w uj臋ciu poety 鈥 kobieta zas艂uguj膮ca na okazanie zachwytu. Wyr贸偶nia si臋 bowiem niepospolit膮 urod膮, kt贸ra prowokuje osob臋 m贸wi膮c膮 do kolejnych zestawie艅. Kr贸lewna zdaje si臋 reprezentowa膰 sob膮 niezwyk艂o艣膰 i pi臋kno艣膰 ca艂ego wszech艣wiata oraz typowych dla niego zjawisk. Jest przy tym pot臋偶niejsza ni偶 w艂adcy, a nawet bogowie 鈥 wszystko bowiem zamyka si臋 w jej powabnym spojrzeniu.

Niestatek, Jan Andrzej, Morsztyn

Kobieta w wierszu barokowego poety zostaje ukazana pod wzgl臋dem swej powierzchowno艣ci 鈥 to z ni膮 wi膮偶e si臋 koncept utworu. W zale偶no艣ci bowiem od relacji 艂膮cz膮cej jej z m贸wi膮cym zmienia si臋 spos贸b widzenia urody. Zgoda sprawia, 偶e kobieta jest idealizowana, a jej wygl膮d wzbudza zachwyt. Z kolei k艂贸tnia powoduje, i偶 dostrzega si臋 w niej wszystko, co negatywne. Wizerunek przedstawicielki p艂ci 偶e艅skiej tym samym zostaje uzale偶niony od emocji podmiotu lirycznego.

O艣wiecenie

呕ona modna, Ignacy Krasicki

Krasicki w satyryczny spos贸b przedstawia 偶on臋 pana Piotra, kt贸r膮 szlachcic po艣lubi艂 wy艂膮cznie ze wzgl臋d贸w materialnych. Kobieta charakteryzowana jest jako kapry艣na, egoistyczna osoba, przesi膮kni臋ta zagranicznymi wzorcami i modami. Nie ma w niej szacunku dla tradycji i obyczaj贸w. Zamiast tego podporz膮dkowuje sobie ma艂偶onka, realizuje w艂asne pragnienia, 偶yje w wystawny spos贸b.

Romantyzm

Giaur, George Byron

Leila to聽nie聽tylko聽branka, 偶ona Hassana, lecz聽przy tym jedyna mi艂o艣膰 Giaura. W聽dziele Byrona jej obecno艣膰 jest pretekstowa, poniewa偶 艣mier膰 kobiety staje si臋 przyczyn膮 cierpienia m艂odzie艅ca oraz聽potrzeby zemsty. Pi臋kna Gruzinka zostaje bowiem zamordowana ze聽wzgl臋du na聽sw膮 niewierno艣膰 ma艂偶e艅sk膮. Staje si臋 wi臋c聽elementem, kt贸ry聽kszta艂tuje relacje m臋偶czyzn.

Motyw literacki: mi艂o艣膰 (czytaj)

Rybka, Adam Mickiewicz

Ballada Mickiewicza odwo艂uje si臋 do motywu kobiety nieszcz臋艣liwej, uwiedzionej przez m臋偶czyzn臋. Krysia, prosta dziewczyna z ludu, zostaje bowiem oszukana przez dziedzica, kt贸ry obiecywa艂 jej ma艂偶e艅stwo. Dziewczyna 鈥 w akcie desperacji鈥 decyduje si臋 na samob贸jstwo i w ten spos贸b pozostawia syna. Ostatecznie jednak staje si臋 syren膮, a pana i jego now膮 wybrank臋 spotyka surowa kara za ich okrucie艅stwo oraz oboj臋tno艣膰 wzgl臋dem cierpienia niewinnej dziewczyny.

Pozytywizm

Giotto, Maria Konopnicka

W utworze Konopnickiej Matka Boska zostaje ukazana jako zwyk艂a, prosta kobieta, silnie zwi膮zana z otaczaj膮c膮 j膮 rzeczywisto艣ci膮. Nie wydaje si臋 by膰 rodzicielk膮 Chrystusa, lecz przeci臋tn膮 osob膮 鈥 pogr膮偶on膮 w swych rozmy艣laniach, niekiedy zatroskan膮 tym, co widzi. Wyr贸偶nia j膮 jednak to, i偶 budzi zaufanie i sympati臋 ludzi pokrzywdzonych przez 偶ycie. 艢wiadczy to o niezwyk艂ej dobroci Maryi, kt贸ra oddzia艂uje na otoczenie.

Ojciec Goriot, Balzak

C贸rki tytu艂owego bohatera to przyk艂ady kobiet rozpieszczonych, egoistycznych, kt贸re nie doceniaj膮 opieki, jak膮 obdarzy艂 ich kochaj膮cy ojciec. Delfina i Anastazja dbaj膮 wy艂膮cznie o swoj膮 pozycj臋 spo艂eczn膮, bez skrupu艂贸w wykorzystuj膮 naiwnego rodziciela. W swych dzia艂aniach s膮 okrutne i bezwzgl臋dne, nie respektuj膮 jakichkolwiek zasad moralnych. Uwa偶aj膮, 偶e wszystko im si臋 nale偶y, nie ma w nich empatii ani wra偶liwo艣ci. Zepsucie tych kobiet dobitnie podkre艣la r贸wnie偶 to, 偶e nie uczestniczy艂y nawet w pogrzebie ojca.

M艂oda Polska

Wesele, Stanis艂aw Wyspia艅ski

Rachel w utworze prezentuje si臋 jako kobieta odmienna od innych (typowych) przedstawicielek swej p艂ci. Jest nowoczesna, nie d膮偶y do spe艂nienia si臋 w typowej roli 鈥 偶ony. Wyra偶a przy tym zainteresowanie 艣wiatem, sztuk膮, zagraniczn膮 kultur膮. Zauwa偶alna jest tak偶e poetycka natura oraz ponadprzeci臋tna wra偶liwo艣膰. Bohaterka ceni sobie tak偶e niezale偶no艣膰. Staje si臋 przy tym uciele艣nieniem tajemnicy.

Ja, kiedy usta鈥, Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Kobieta w utworze zostaje sportretowana przez pryzmat m臋偶czyzny. W doznaniach zmys艂owych szuka on bowiem zapomnienia 鈥 skupia si臋 wi臋c wy艂膮cznie na swoich potrzebach, odczuciach. Partnerka m贸wi膮cego jest potraktowana w przedmiotowy spos贸b 鈥 umo偶liwia bowiem realizacj臋 m臋skich pragnie艅. Z tego te偶 powodu nie po艣wi臋ca si臋 jej zbyt wiele uwagi.

XX-lecie mi臋dzywojenne

Sklepy cynamonowe, Bruno Schulz

Adela, s艂u偶膮ca w domu narratora, to symbol kobieco艣ci, a nawet erotyzmu, nieograniczonej w艂adzy. Bohaterka panuje bowiem nawet nad ojcem ch艂opca. Jest tak偶e pozbawiona wra偶liwo艣ci, cechuje si臋 przy tym do艣膰 przyziemnym umys艂em. Budzi jednocze艣nie fascynacj臋, ale i strach, poniewa偶 zagra偶a si艂om tw贸rczym ojca i nie waha si臋, aby wprowadzi膰 w艂asne rz膮dy.

Przedwio艣nie, Stefan 呕eromski

Jedna z bohaterek powie艣ci 呕eromskiego to Laura Ko艣cieniecka 鈥 osoba poci膮gaj膮ca, dystyngowana, fascynuj膮ca. Zostaje ukazana jako zmys艂owe zjawisko, ale i kobieta, kt贸ra zna swe pragnienia i zawsze d膮偶y do ich spe艂nienia. Jest przy tym doskona艂膮 aktork膮 鈥 nie przeszkadza jej gra pozor贸w ani uwodzenie m臋偶czyzn. Nie zale偶y jej zupe艂nie na prawdziwej mi艂o艣ci, za艣 w swych dzia艂aniach bywa bezwzgl臋dna.

Wojna i okupacja

Bia艂a magia, Krzysztof Kamil Baczy艅ski

Barbara w wierszu Baczy艅skiego staje si臋 niemal czarodziejk膮, kt贸rej czynno艣ci nabieraj膮 niezwyk艂ego znaczenia. Jej cia艂o staje si臋 bowiem naczyniem mieszcz膮cym w sobie m.in. 艣wiat艂o czy gwiazdy. Cia艂o kobiety w ten spos贸b symbolizuje czysto艣膰, dobro, harmoni臋 rzeczywisto艣ci, zyskuje mistyczny wymiar. Sama za艣 bohaterka znajduje si臋 w centrum wszech艣wiata. Jej pi臋kno ma wymiar nie tylko fizyczny, lecz przede wszystkim duchowy, budzi czu艂o艣膰 m贸wi膮cego.

Matka powieszonych, R贸偶ewicz

Ukazana w wierszu R贸偶ewicza bohaterka to kobieta samotna, naznaczona tragicznymi do艣wiadczeniami. Przepe艂nia j膮 cierpienie, zdaje si臋 nawet by膰 szalona, oderwana od rzeczywisto艣ci. 艁膮czy w sobie do艣wiadczenia nie tylko Matki Boskiej, lecz r贸wnie偶 Matki Polki. Nosi w sobie og贸艂 ludzkich dramat贸w, co sprawia, i偶 staje si臋 archetypiczn膮 postaci膮 pozbawion膮 cech indywidualnych.

Wsp贸艂czesno艣膰

Kobiety Rubensa, Wis艂awa Szymborska

Rubensowski idea艂 kobiety poetka przedstawia w nieco ironiczny spos贸b. Opisywane przedstawicielki p艂ci 偶e艅skiej zostaj膮 scharakteryzowane jako niezwykle cielesne, zmys艂owe istoty 鈥 podmiot liryczny opisuje je z przesadnym zachwytem. Ich obraz kontrastuje z wizerunkiem kobiet, kt贸rych wygl膮d reprezentuje odmienn膮 estetyk臋. Ka偶da epoka tworzy bowiem w艂asne wzorce pi臋kna 鈥 prowadz膮 do marginalizacji bohaterek niewpisuj膮cych si臋 w nie.

Teksty kultury

Literatura

  • Pestki, Anna Ciarkowska
  • So艅ka, Ignacy Karpowicz
  • Marta, Eliza Orzeszkowa
  • Wyznania gejszy, Arthur Golden

Film

  • Obiecuj膮ca. M艂oda. Kobieta., re偶. Emerald Fennell
  • S艂u偶膮ce, re偶. Tate Taylor
  • Lucy, Luc Besson
  • Mustang, re偶. Deniz Gamze Erg眉ven

Malarstwo

  • Dziewczyna z per艂膮, Jan Vermeer
  • Eugenia Primavesi, Gustav Klimt
  • Portret dziennikarki Sylvii von Harden, Otto Dix
  • Portret Wally, Egon Schiele

Utrwal wiedz臋

Poni偶ej znajduj膮 si臋 zadania wraz z odpowiedziami, do rozwi膮zania kt贸rych wykorzystano wiedz臋 zaprezentowan膮 w tym artykule.

Zadanie 1.

Odrabiamy logo

Odrabiamy.pl to serwis edukacyjny dla uczni贸w, kt贸ry tworz膮 nauczyciele. W naszej bazie znajdziesz opracowania zada艅 z aktualnych podr臋cznik贸w do ponad 20 przedmiot贸w szkolnych, testy 贸smoklasisty i maturalne, a tak偶e wideolekcje oraz do艣wiadczenia w formie wideo. Pomagamy w nauce. Razem.


漏 2024 blog odrabiamy - odrabiamy.pl