Skip to content

W artykule

Merkury jest planet膮 Uk艂adu S艂onecznego usytuowan膮 najbli偶ej S艂o艅ca. To cia艂o niebieskie typu ziemskiego 鈥 zbudowane g艂贸wnie ze ska艂 krzemianowych, za艣 w jego 艣rodku znajduje si臋 偶elazne j膮dro. 艢rednia odleg艂o艣膰 Merkurego od S艂o艅ca wynosi oko艂o 57,91 mln km, porusza si臋 on tak偶e po orbicie ze 艣redni膮 szybko艣ci膮 47,87 km/s (dla por贸wnania: 艣rednia szybko艣膰 Ziemi po orbicie wynosi oko艂o 29,78 km/s). Promie艅 tej planety wynosi 2439,7 km (promie艅 Ziemi 鈥 6378,1 km), a jej masa stanowi 0,05528 masy Ziemi. Z kolei przyspieszenie grawitacyjne na powierzchni to 3,70 m/s虏 (warto艣ci przyspieszenia ziemskiego to ok. 9,81 m/s虏).

Charakterystyka fizyczna Merkurego

W atmosferze Merkurego znajdziemy 艣ladowe ilo艣ci tlenu, gazowego sodu, wodoru i helu, natomiast temperatura na powierzchni planety waha si臋 od -160掳C do 450掳C. Na 偶adnej innej planecie Uk艂adu S艂onecznego nie ma tak du偶ych waha艅 temperatur. Struktura powierzchni Merkurego podobna jest do naszego Ksi臋偶yca 鈥 dominuj膮 r贸wniny podobne do m贸rz, jakie znale藕li艣my tak偶e na Srebrnym Globie, oraz kratery uderzeniowe.

Merkury i Ziemia - por贸wnanie wielko艣ci

Ryc. 1. Por贸wnanie wielko艣ci Merkurego i Ziemi

Mozaika zdj臋膰 z sondy MESSENGER przedstawiaj膮ca okolice biegun贸w Merkurego

Ryc. 2. Ryc. 2. Mozaika zdj臋膰 z sondy MESSENGER przedstawiaj膮ca okolice biegun贸w Merkurego

Dzie艅 i rok merkuria艅ski

Merkury ma tzw. ekscentryczn膮 orbit臋, czyli 鈥 najpro艣ciej ujmuj膮c 鈥 nie porusza si臋 po orbicie ko艂owej (orbita ko艂owa jest przybli偶eniem), za艣 kszta艂t orbity opisuje r贸wnanie parametryczne krzywej sto偶kowej. W wyniku tego odleg艂o艣膰 planety wzgl臋dem S艂o艅ca mo偶e zmienia膰 si臋 od 46 milion贸w km do nawet 70 milion贸w.

Merkury potrzebuje 艂膮cznie ok. 88 dni ziemskich, aby uko艅czy膰 jedn膮 orbit臋 (rok merkuria艅ski) oraz ok. 58 dni i 15 h na zrobienie jednego pe艂nego obrotu (dzie艅 merkuria艅ski). Oznacza to, 偶e wykonuje on trzy obroty wok贸艂 w艂asnej osi na ka偶de dwa obroty wok贸艂 S艂o艅ca. Nie 艣wiadczy to jednak o tym, 偶e trzy dni trwaj膮 tyle samo, co dwa lata. W rzeczywisto艣ci jego du偶a ekscentryczno艣膰 i powolna rotacja sprawiaj膮, i偶 powr贸t S艂o艅ca w to samo miejsce na niebie, czyli dzie艅 s艂oneczny, zajmuje 176 dni ziemskich. Zatem jeden dzie艅 na Merkurym jest dwa razy d艂u偶szy ni偶 jeden rok.

Orbita Merkurego - schematyczne przedstawienie

Ryc. 3. Schematyczne przedstawienie orbity Merkurego

Obserwacje z Ziemi

Najstarsze obserwacje Merkurego pochodz膮 ju偶 z ok. XII鈥揦IV wieku p.n.e. i zosta艂y najprawdopodobniej przeprowadzone przez asyryjskich astronom贸w, chocia偶 planet臋 obserwowali tak偶e staro偶ytni Egipcjanie, Grecy, Rzymianie. Zapiski na ten temat znaleziono r贸wnie偶 w pismach pochodz膮cych ze staro偶ytnych Chin oraz w mitologii hinduistycznej. W ka偶dej z tych kultur nazwa tego globu by艂a inna. W r贸偶nych religiach planet臋 uto偶samiano z innym b贸stwem. Warto te偶 doda膰, i偶 pierwszych obserwacji tej planety za pomoc膮 teleskopu dokona艂 Galileusz w XVII w. 

Warto mie膰 na uwadze fakt, 偶e obserwacje Merkurego s膮 utrudnione z powodu niewielkiej odleg艂o艣ci k膮towej od S艂o艅ca. Planeta ta bowiem najcz臋艣ciej nie jest widoczna z powodu zbyt silnego 艣wiat艂a wysy艂anego przez S艂o艅ce. Mo偶na j膮 dostrzec tylko nisko nad horyzontem 鈥 tu偶 po zachodzie lub przed wschodem S艂o艅ca. Jest on zazwyczaj lepiej widoczny z powierzchni Ziemi z rejon贸w po艂o偶onych blisko r贸wnika 鈥 ni偶 z wy偶szych szeroko艣ci geograficznych 鈥 oraz lepiej na p贸艂kuli po艂udniowej ni偶 p贸艂nocnej. Te trudne warunki sprawiaj膮, 偶e nawet za pomoc膮 du偶ych i zaawansowanych teleskop贸w nie mo偶na zaobserwowa膰 z Ziemi zbyt wielu szczeg贸艂贸w powierzchni tej planety.

Zdj臋cie Merkurego, Wenus i Ksi臋偶yca na wieczornym niebie

Ryc. 4. Zdj臋cie Merkurego, Wenus i Ksi臋偶yca na wieczornym niebie

Sondy kosmiczne wys艂ane w stron臋 Merkurego

Pierwsza sonda 鈥 Mariner 10

Merkury by艂 jak dot膮d badany przez dwie sondy: Mariner 10 oraz Messenger. Pierwsza sonda wys艂ana w stron臋 tej planety to wspominany Mariner 10, a wystrzeli艂a j膮 3 listopada 1973 r. ameryka艅ska agencja kosmiczna NASA. G艂贸wny cel misji stanowi艂o zbadanie atmosfery Merkurego, powierzchni i charakterystyki fizycznej planety. Sonda ta trzy razy zbli偶y艂a si臋 do planety. 

Pierwszy raz nast膮pi艂o to 29 marca 1974 r. 鈥 w贸wczas sonda znalaz艂a si臋 w odleg艂o艣ci ok. 703 km od powierzchni Merkurego. Nast臋pnie 21 wrze艣nia po razu drugi uda艂o si臋 jej zbli偶y膰 na odleg艂o艣膰 48 069 km. Po raz trzeci, i ostatni, 16 marca 1975 roku sonda dotar艂a najbli偶ej powierzchni planety na odleg艂o艣膰 oko艂o 327 km. Misja tej sondy trwa艂a do 24 marca 1975 r., do dnia utraty z ni膮 艂膮czno艣ci. Do tego czasu Mariner 10 wykona艂 ok. 3000 zdj臋膰.

Merkury - zdj臋cie wykonane przez Mariner 10

Ryc. 5. Zdj臋cie Merkurego wykonane przez Mariner 10

Druga sonda 鈥 Messenger

Druga sonda, kt贸ra wyruszy艂a w stron臋 Merkurego, to Messenger 鈥 zosta艂a wystrzelona 3 sierpnia 2004 r. Celem misji by艂o zbadanie charakterystyki i 艣rodowiska pierwszej planety Uk艂adu S艂onecznego z orbity wok贸艂planetarnej. Zadaniem sondy sta艂o si臋 wi臋c poznanie chemicznych w艂a艣ciwo艣ci powierzchni planety, historii geologicznej, natury pola magnetycznego, wielko艣ci i stanu j膮dra planety oraz natury egzosfery i magnetosfery planetarnej. Sonda kilkukrotnie wykonywa艂a przeloty w pobli偶u Merkurego i ostatecznie 18 marca 2011 r. wesz艂a na orbit臋 planety, by rozpocz膮膰 misj臋 badawcz膮, kt贸ra trwa艂a dwa lata. 30 kwietnia 2015 r. roztrzaska艂a si臋 niestety o powierzchni臋 planety po obiegni臋ciu jej 4105 razy 鈥 uderzy艂a w ni膮 z szybko艣ci膮 14 000 km/h po niewidocznej z Ziemi stronie. Messenger wykona艂 jednak do tego czasu ponad 277 tysi臋cy zdj臋膰.

Zdj臋cia Merkurego wykonane przez sond臋 Messenger

Ryc. 6. Zdj臋cia Merkurego wykonane przez sond臋 Messenger

Trzecia sonda 鈥 BepiColombo

Dnia 20 pa藕dziernika 2018 r. wystrzelono trzeci膮 sond臋 w kierunku Merkurego 鈥 BepiColombo, kt贸rej podr贸偶 w stron臋 planety zajmie oko艂o 7,2 roku. Planowo statek 鈥 po wej艣ciu na orbit臋 planety 5 grudnia 2025 r. 鈥 ma j膮 bada膰 przez przynajmniej rok; zadaniem jest badanie krater贸w planety, 偶eby wykry膰 l贸d wodny na jej powierzchni. Dodatkowym celem misji jest r贸wnie偶 zweryfikowanie og贸lnej teorii wzgl臋dno艣ci Einsteina.

Wizualizacja sondy Bepi Colombo na orbicie wok贸艂 Merkurego

Ryc. 7. Wizualizacja sondy Bepi Colombo na orbicie wok贸艂 Merkurego

Materia艂y 藕r贸d艂owe

Informacje
Ilustracje
  • [Ryc. 1.] https://www.universetoday.com/13943/mercury/
  • [Ryc. 2.] NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Carnegie Institution of Washington
  • [Ryc. 3.] https://www.ck12.org/physics/Orbital-Motion/rwa/Mercurys-Orbit/
  • [Ryc. 4.] https://pl.wikipedia.org/wiki/Merkury#/media/Plik:The_crescent_Moon_and_earthshine_(podpisany).jpg
  • [Ryc. 5.] https://www.nasa.gov/image-feature/mariner-10-image-of-mercury
  • [Ryc. 6.] https://messenger.jhuapl.edu/gallery/sciencePhotos/image.php?gallery_id=2&image_id=122
  • [Ryc. 7.] https://kosmonauta.net/2020/04/przelot-bepicolombo-obok-ziemi/

Utrwal wiedz臋

Rozwi膮偶 zadania do聽tego tematu i聽utrwal wiedz臋. Nast臋pnie sprawd藕 swoje odpowiedzi z聽rozwi膮zaniami przygotowanymi przez聽nauczycieli Odrabiamy.pl.

Zadanie 1. Zadanie 2.

Odrabiamy logo

Odrabiamy.pl to serwis edukacyjny dla uczni贸w, kt贸ry tworz膮 nauczyciele. W naszej bazie znajdziesz opracowania zada艅 z aktualnych podr臋cznik贸w do ponad 20 przedmiot贸w szkolnych, testy 贸smoklasisty i maturalne, a tak偶e wideolekcje oraz do艣wiadczenia w formie wideo. Pomagamy w nauce. Razem.


漏 2024 blog odrabiamy - odrabiamy.pl