Skip to content

Jak膮 funkcj臋 w pa艅stwie sprawuje prezydent RP?

W artykule

Polska jako republika o ustroju demokratycznym opiera si臋 na w艂adzy zwierzchniej narodu, kt贸ry sprawuje j膮 dzi臋ki swoim przedstawicielom zasiadaj膮cym w poszczeg贸lnych instytucjach pa艅stwowych. Szczeg贸ln膮 rol臋 odgrywa prezydent, kt贸ry jest jednym z niewielu organ贸w jednoosobowych. Przyjrzyjmy si臋, w jaki spos贸b w Polsce wybiera si臋 kandydata na ten urz膮d i jakie dzia艂ania s膮 przypisane do tej funkcji.

W 艣wietle Konstytucji RP z 1997 roku prezydent RP jest najwy偶szym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i  gwarantuje ci膮g艂o艣膰 w艂adzy pa艅stwowej. Ponadto stoi na stra偶y suwerenno艣ci, bezpiecze艅stwa oraz nienaruszalno艣ci i niepodzielno艣ci terytorium. Opr贸cz pe艂nienia konstytucyjnej roli g艂owy pa艅stwa prezydent stanowi r贸wnie偶 reprezentacj臋 w艂adzy wykonawczej, kt贸r膮 dzieli wraz z rz膮dem.

Kto mo偶e zosta膰 prezydentem?

Zgodnie z polsk膮 konstytucj膮 prezydentem mo偶e zosta膰 kandydat, kt贸ry spe艂nia takie kryteria, jak:

  • posiadanie obywatelstwa polskiego;
  • dysponowanie pe艂ni膮 praw obywatelskich;
  • uzyskanie 100 000 podpis贸w obywatelskich na li艣cie wyborczej, kt贸ra zostanie zg艂oszona do Pa艅stwowej Komisji Wyborczej;
  • najp贸藕niej w dniu wybor贸w kandydat uko艅czy co najmniej 35 rok 偶ycia.

W jaki spos贸b mo偶na zosta膰 prezydentem?

Prezydent RP, podobnie jak inne organy pa艅stwowe, wybierany jest w wolnych wyborach na 5-letni膮 kadencj臋. Wybory prezydenckie maj膮 charakter czteroprzymiotnikowy, czyli s膮 powszechne, r贸wne, bezpo艣rednie i tajne.  Organizuje si臋 je na mocy zarz膮dzenia marsza艂ka Sejmu wydawanego mi臋dzy setnym dniem przed ko艅cem kadencji urz臋duj膮cego prezydenta a 75. dniem po jej up艂ywie. Sam dzie艅 wybor贸w powinien przypada膰 najwcze艣niej na 60. dzie艅 od dnia zarz膮dzenia wybor贸w w dniu wolnym od pracy.

Zwyci臋zc膮 w wyborach jest ten kandydat, kt贸ry uzyska ponad 50% wa偶nych g艂os贸w w czasie wybor贸w. Je艣li takiego kandydata nie ma, to dw贸ch o najwy偶szych wynikach staje do II tury wybor贸w, kt贸ra musi odby膰 si臋 14 dni po I turze. W贸wczas funkcj臋 prezydenta obejmuje kandydat z wi臋ksz膮 liczb膮 g艂os贸w.

Wygrana w wyborach wcale nie powoduje, 偶e kandydat od razu staje si臋 prezydentem RP. Po stwierdzeniu wa偶no艣ci wybor贸w przez S膮d Najwy偶szy ubiegaj膮cy si臋 o urz膮d zyskuje miano prezydenta-elekta, kt贸ry obejmuje swoje stanowisko dopiero w dniu zaprzysi臋偶enia w obecno艣ci Zgromadzenia Narodowego. W czasie uroczysto艣ci prezydent-elekt wyg艂asza s艂owa przysi臋gi, w kt贸rej zobowi膮zuje si臋 do respektowania polskiego systemu legislacyjnego, wykonywania swoich kompetencji zwi膮zanych z zapewnieniem bezpiecze艅stwa i suwerenno艣ci swojego pa艅stwa.

Oto s艂owa przysi臋gi zgodne z tre艣ci膮 art. 130 Konstytucji RP:

Obejmuj膮c z woli Narodu urz膮d Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, uroczy艣cie przysi臋gam, 偶e dochowam wierno艣ci postanowieniom Konstytucji, b臋d臋 strzeg艂 niez艂omnie godno艣ci Narodu, niepodleg艂o艣ci i bezpiecze艅stwa Pa艅stwa, a dobro Ojczyzny oraz pomy艣lno艣膰 obywateli b臋d膮 dla mnie zawsze najwy偶szym nakazem.

Przysi臋ga mo偶e by膰 z艂o偶ona z dodaniem zdania:

Tak mi dopom贸偶 B贸g.

Na urz膮d prezydenta mo偶na kandydowa膰 wiele razy, za艣 urz膮d sprawowa膰 mo偶na najwy偶ej dwie kadencje!

Jakie s膮 zadania prezydenta RP?

Ze wzgl臋du na charakter urz臋du prezydenta zakres obowi膮zk贸w piastuj膮cego t臋 funkcj臋 znacznie wykracza poza utarty schemat tr贸jpodzia艂u w艂adzy. G艂owa pa艅stwa posiada kompetencje w zakresie w艂adzy wykonawczej, ustawodawczej oraz s膮downiczej.

Kompetencje prezydenta jako g艂owy pa艅stwa

Jako g艂owa pa艅stwa prezydent RP jest zobowi膮zany do reprezentowania pa艅stwa na zewn膮trzW obr臋bie tych kompetencji prezydent ratyfikuje i wypowiada umowy mi臋dzynarodowe, mianuje i odwo艂uje ambasador贸w oraz przyjmuje listy uwierzytelniaj膮ce i odwo艂uj膮ce przedstawicieli innych kraj贸w w Polsce.

W Polsce urz膮d prezydenta wi膮偶e si臋 r贸wnie偶 z piastowaniem funkcji zwierzchnika Si艂 Zbrojnych. Oznacza to, 偶e wi臋kszo艣膰 wa偶nych spraw z zakresu polskiej obronno艣ci i wojskowo艣ci podlega decyzji w艂a艣nie prezydenta, cho膰 w czasie pokoju pe艂ni t臋 funkcj臋 za po艣rednictwem ministra obrony. W艣r贸d przyk艂ad贸w takich decyzji wyr贸偶ni膰 mo偶na m.in.:

  • mianowanie Szefa Sztabu Generalnego i dow贸dc贸w Si艂 Zbrojnych;
  • nadawanie stopni wojskowych okre艣lonych w ustawach na wniosek Ministra Obrony Narodowej; 
  • zarz膮dzanie powszechnej lub cz臋艣ciowej mobilizacji na wniosek premiera w sytuacji zagro偶enia;
  • wprowadzenie stanu wyj膮tkowego, gdy nie mo偶e tego uczyni膰 parlament.

Kompetencje wykonawcze prezydenta

Prawa prezydenta zwi膮zane z w艂adz膮 wykonawcz膮 mo偶na podzieli膰 na dwie kategorie:

  • dotycz膮ce organ贸w wykonawczych;
  • indywidualne kompetencje wykonawcze prezydenta.

Do kompetencji prezydenta dotycz膮cych organ贸w wykonawczych zalicza si臋 m.in.:

  • powo艂ywanie rz膮du;
  • dokonywanie zmian w rz膮dzie na wniosek Prezesa Rady Ministr贸w;
  • zwo艂ywanie w szczeg贸lnych sytuacjach Rady Gabinetowej, czyli Rady Ministr贸w pod przewodnictwem prezydenta RP;
  • wyst膮pienie z wnioskiem do Sejmu o poci膮gni臋cie cz艂onka Rady Ministr贸w do odpowiedzialno艣ci przed Trybuna艂em Stanu;
  • odwo艂ywanie ministra, kt贸remu Sejm wyrazi艂 wotum nieufno艣ci.

Indywidualne kompetencje prezydenta wzgl臋dem w艂adzy wykonawczej dotycz膮 m.in.:

  • wydawania rozporz膮dze艅 oraz zarz膮dze艅;
  • desygnowania i powo艂ania Prezesa Rady Ministr贸w;
  • nadawania obywatelstwa polskiego;
  • nadawania order贸w, odznacze艅 oraz tytu艂贸w profesorskich.

Kompetencje prezydenta wobec w艂adzy ustawodawczej

W艣r贸d kompetencji prezydenckich, kt贸re dotycz膮 tej sfery zarz膮dzania pa艅stwem wyr贸偶ni膰 mo偶na trzy kategorie. Nale偶膮 do nich kompetencje dotycz膮ce wybor贸w do organ贸w w艂adzy ustawodawczej, arbitra偶u prezydenckiego oraz stanowienia prawa.

W艂adza prezydenta wzgl臋dem wybor贸w zwi膮zanych z funkcjonowaniem w艂adzy ustawodawczej polega na zarz膮dzeniu wybor贸w do parlamentu i Parlamentu Europejskiego oraz otwieraniu pierwszego posiedzenia nowo wybranego parlamentu.

W ramach arbitra偶u prezydenckiego, kt贸rego celem jest zachowanie stabilizacji  w pa艅stwie, g艂owa pa艅stwa mo偶e dokona膰 rozwi膮zania parlamentu w sytuacjach wskazanych przez konstytucj臋 lub zwr贸ci膰 si臋 do Zgromadzenia Narodowego z or臋dziem.

Opr贸cz wymienionych prezydent RP dysponuje pewnymi prawami w zakresie w艂adzy ustawodawczej. Mianowicie posiada inicjatyw臋 ustawodawcz膮 oraz mo偶liwo艣膰 zg艂aszania poprawek do przed艂o偶onych przez siebie projekt贸w ustaw. W procesie legislacyjnym za艣 dysponuje prawem weta, kt贸re mo偶e zosta膰 przeg艂osowane przez Sejm kwalifikowan膮 wi臋kszo艣ci膮 鈪 g艂os贸w w obecno艣ci co najmniej po艂owy zasiadaj膮cych w izbie.

Najwa偶niejsz膮 funkcj膮 prezydenta jest podpisywanie i publikowanie ustaw, dzi臋ki czemu zostan膮 one do艂膮czone do polskiego systemu prawnego. Przed podpisaniem prezydent mo偶e zawetowa膰 ustaw臋 lub zg艂osi膰 pro艣b臋 o rozpatrzenie jej legalno艣ci do Trybuna艂u Konstytucyjnego.

Kompetencje prezydenta wzgl臋dem w艂adzy s膮downiczej

W zakresie w艂adzy s膮downiczej prezydent RP ma prawo do powo艂ywania s臋dzi贸w na wniosek Krajowej Rady S膮downictwa, prezes贸w Naczelnego S膮du Administracyjnego, S膮du Najwy偶szego, Trybuna艂u Konstytucyjnego oraz jednego cz艂onka do Krajowej Rady S膮downictwa.

Szczeg贸lnym uprawnieniem prezydenta jest prawo 艂aski, kt贸re polega na ca艂kowitym lub cz臋艣ciowym darowaniu kary skazanemu w procesie s膮dowym.

W艂a艣ciwo艣ci kompetencji prezydenta RP

Specyfika dzia艂a艅 prezydenta RP polega na tym, 偶e w艣r贸d realizowanych przez niego zada艅 znajduje si臋 szereg kompetencji wymagaj膮cych kontrasygnaty. Dotyczy to g艂贸wnie kompetencji w艂adzy wykonawczej, kt贸re nak艂adaj膮 si臋 na zadania rz膮du lub ministra.

Cz臋艣膰 zada艅 prezydenta RP, kt贸re nie wymagaj膮 kontrasygnaty nazywane s膮 prerogatywami prezydenta.

Kontrasygnata

Kontrasygnata 鈥 jest to procedura polegaj膮ca na podpisaniu danego aktu prawnego przez drug膮 osob臋, aby m贸g艂 sta膰 si臋 贸w dokument wa偶ny. Ponadto podpisanie tego dokumentu sprawia, 偶e zostaje przeniesiona odpowiedzialno艣膰 na osob臋 podpisuj膮c膮. W przypadku polskiego prezydenta takiego podpisu dokonuje Prezes Rady Ministr贸w b膮d藕 odpowiedni minister.

Prerogatywa

Prerogatywa 鈥 uprawnienie prezydenta, kt贸re wynika z zajmowanego przez niego stanowiska. Na mocy prerogatywy prezydent mo偶e wype艂nia膰 okre艣lone kompetencje z wy艂膮czeniem kontroli organu przedstawicielskiego, a tym samym nie wymagaj膮 one kontrasygnaty rz膮dowej.

Prerogatywy prezydenta

1) Zarz膮dzenie wybor贸w do Sejmu i Senatu.
2) Zwo艂ywanie pierwszego posiedzenia nowo wybranych Sejmu i Senatu.
3) Skracanie kadencji Sejmu w przypadkach okre艣lonych w Konstytucji.
4) Inicjatywa ustawodawcza.
5) Zarz膮dzenie referendum og贸lnokrajowego.
6) Podpisywanie albo odmowa podpisania ustawy.
7) Zarz膮dzenie og艂oszenia ustawy oraz umowy mi臋dzynarodowej w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
8) Zwracanie si臋 z or臋dziem do Sejmu, do Senatu lub do Zgromadzenia Narodowego.
9) Sk艂adanie wniosku do Trybuna艂u Konstytucyjnego.
10) Sk艂adanie wniosku o przeprowadzenie kontroli przez Najwy偶sz膮 Izb臋 Kontroli.
11) Desygnowanie i powo艂ywanie Prezesa Rady Ministr贸w.
12) Przyjmowanie dymisji Rady Ministr贸w i powierzanie jej tymczasowego pe艂nienia obowi膮zk贸w.
13) Sk艂adanie wniosku do Sejmu o poci膮gni臋cie do odpowiedzialno艣ci przed Trybuna艂em Stanu cz艂onka Rady Ministr贸w.
14) Odwo艂ywanie ministra, kt贸remu Sejm wyrazi艂 wotum nieufno艣ci.
15) Zwo艂ywanie Rady Gabinetowej.
16) Nadawanie order贸w i odznacze艅.
17) Powo艂ywanie s臋dzi贸w.
18) Stosowanie prawa 艂aski.
19) Nadawanie obywatelstwa polskiego i wyra偶anie zgody na zrzeczenie si臋 obywatelstwa polskiego.
20) Powo艂ywanie Pierwszego Prezesa S膮du Najwy偶szego.
21) Powo艂ywanie Prezesa i Wiceprezesa Trybuna艂u Konstytucyjnego.
22) Powo艂ywanie Prezesa Naczelnego S膮du Administracyjnego.
23) Powo艂ywanie prezes贸w S膮du Najwy偶szego oraz wiceprezes贸w Naczelnego S膮du Administracyjnego.
24)  Sk艂adanie wniosku do Sejmu o powo艂anie Prezesa Narodowego Banku Polskiego.
25) Powo艂ywanie cz艂onk贸w Rady Polityki Pieni臋偶nej.
26) Powo艂ywanie i odwo艂ywanie cz艂onk贸w Rady Bezpiecze艅stwa Narodowego.
27) Powo艂ywanie cz艂onk贸w Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji.
28) Nadawanie statutu Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej oraz powo艂ywanie i odwo艂ywanie Szefa Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej.
29) Wydawanie zarz膮dze艅 na zasadach okre艣lonych w art. 93. konstytucji:

1. Publikacja zarz膮dze艅 nast臋puje wy艂膮cznie na podstawie ustawy.
2. Zarz膮dzenia nie mog膮 stanowi膰 podstawy decyzji wobec obywateli, os贸b prawnych i innych podmiot贸w.
3. Zarz膮dzenia podlegaj膮 kontroli co do ich zgodno艣ci z powszechnie obowi膮zuj膮cym prawem.

30) Zrzeczenie si臋 urz臋du Prezydenta Rzeczypospolitej.

Odpowiedzialno艣膰 prezydenta RP

Za realizowanie swojej funkcji prezydent RP ponosi odpowiedzialno艣膰 konstytucyjn膮 i karn膮 przed Trybuna艂em Stanu.

Procedura postawienia prezydenta RP w stan oskar偶enia wymaga z艂o偶enia odpowiedniego wniosku przez 录 cz艂onk贸w Zgromadzenia Narodowego oraz przeg艂osowania go 鈪 g艂os贸w ustawowej liczby Zgromadzenia. 

Postawienie prezydenta w stan oskar偶enia skutkuje zawieszeniem jego urz臋dowania. Skr贸cenie kadencji prezydenta lub stwierdzenie niemo偶no艣ci sprawowania przez niego urz臋du powoduje, 偶e tymczasowo obowi膮zki prezydenta wykonuje Marsza艂ek Sejmu.

Prezydenci RP od 1989 roku

Wi臋cej informacji na聽temat zakresu w艂adzy prezydenta znajdziesz w聽rozdziale V聽konstytucji z聽dnia 2 kwietnia 1997聽roku!

Transformacja 1989 roku 鈥 skutki spo艂eczne (czytaj)

Utrwal wiedz臋

Poni偶ej znajduj膮 si臋 zadania wraz z odpowiedziami, do rozwi膮zania kt贸rych wykorzystano wiedz臋 zaprezentowan膮 w tym artykule.

Zadanie 1. Zadanie 2.

Materia艂y 藕r贸d艂owe

Informacje

1. Suska A., Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jako organ czuwaj膮cy nad przestrzeganiem porz膮dku konstytucyjnego, Toru艅 2019.
2. Krzy偶anowski L. (red.), Prawo konstytucyjne: Konstytucja RP, konwencje mi臋dzynarodowe, Konkordat, prawa obywatelskie, ordynacje wyborcze, prawo parlamentarne, prezydent, rz膮d, s膮downictwo, kontrola pa艅stwowa, stan prawny na dzie艅 20 sierpnia 1998 r. Bielsko-Bia艂a 1998.
3. Pewi艅ski M., Pisz M., Przychodzki M., 艢wiergiel R., Prezydent w konstytucjach RP, Pozna艅 2018.

Ilustracje

[Ryc. 1.] https://fr.wikipedia.org/wiki/Ornithopt%C3%A8re  鈥 dost臋p 25.08.2021
[Ryc. 2.]  https://www.nps.gov/wrbr/index.htm 鈥 dost臋p 25.08.2021
[Ryc. 3.] https://pl.wikipedia.org/wiki/Buran_(wahad%C5%82owiec)  鈥 dost臋p 25.08.2021

Odrabiamy logo

Odrabiamy.pl to serwis edukacyjny dla uczni贸w, kt贸ry tworz膮 nauczyciele. W naszej bazie znajdziesz opracowania zada艅 z aktualnych podr臋cznik贸w do ponad 20 przedmiot贸w szkolnych, testy 贸smoklasisty i maturalne, a tak偶e wideolekcje oraz do艣wiadczenia w formie wideo. Pomagamy w nauce. Razem.


漏 2024 blog odrabiamy - odrabiamy.pl