Skip to content

Jak napisa膰 opowiadanie tw贸rcze z dialogiem?

W artykule

Opowiadanie jest form膮 wypowiedzi, kt贸ra pojawia si臋 na egzaminie 贸smoklasisty. Uwa偶ane jest za do艣膰 艂atwe do napisania, poniewa偶 wymaga jedynie wyobra藕ni. Nic bardziej mylnego 鈥 aby stworzy膰 opowiadanie tw贸rcze z dialogiem, trzeba skonstruowa膰 ciekawych bohater贸w i logiczn膮 fabu艂臋. Nale偶y przy tym pami臋ta膰 o zasadach, kt贸re rz膮dz膮 tym gatunkiem.

Czym jest opowiadanie tw贸rcze z dialogiem?

Opowiadanie to wypowied藕 narracyjna, kt贸ra przedstawia jak膮艣 histori臋. Funkcjonuje jako osobny gatunek literacki pisany proz膮 (narracyjny), nale偶膮cy do epiki. Polega na pokazaniu przez narratora przebiegu powi膮zanych ze sob膮 zdarze艅, kt贸re tworz膮 fabu艂臋.

Cechy opowiadania:

  • przemy艣lana kompozycja: wst臋p, rozwini臋cie, zako艅czenie;
  • obecno艣膰 narratora i narracji; 
  • akcja;
  • elementy 艣wiata przedstawionego: czas akcji, miejsce akcji, bohaterowie;
  • fikcja literacka 鈥 opisywane zdarzenia s膮 prawdopodobne (mog艂y si臋 wydarzy膰 w rzeczywisto艣ci) lub fantastyczne, ale nie wydarzy艂y si臋 naprawd臋 (o prawdziwych wydarzeniach opowiadaj膮 teksty dokumentalne, reporta偶e czy sprawozdania).

Opowiadanie tw贸rcze jest zatem form膮 prozatorsk膮, kt贸rej autor sam kreuje (wymy艣la) elementy 艣wiata przedstawionego 鈥 s膮 one dzie艂em jego wyobra藕ni.
Zazwyczaj ma jednow膮tkow膮 fabu艂臋, ale mog膮 w nim tak偶e wyst臋powa膰 postacie drugoplanowe (mniej wa偶ne od postaci pierwszoplanowych, czyli g艂贸wnych bohater贸w opowiadania). 

Opowiadanie tw贸rcze z dialogiem jest dodatkowo wzbogacone o bezpo艣rednie wypowiedzi bohater贸w.

Zanim zaczniesz pisa膰

Przed przyst膮pieniem do pisania musisz si臋 przygotowa膰. Pomo偶e ci w tym poni偶szy zestaw pyta艅 i wskaz贸wek.

1. Jaki jest temat opowiadania?
2. Kiedy i gdzie rozgrywaj膮 si臋 wydarzenia?
3. Kto bierze w nich udzia艂? Kim s膮 bohaterowie? Jak wygl膮daj膮?
4. Od jakiego wydarzenia zaczyna si臋 opowie艣膰?
5. Co zdarzy艂o si臋 potem?
6. Jaki jest zwrot akcji?
7. Jakie jest zako艅czenie historii?


Zdecyduj te偶, kim b臋dzie osoba opowiadaj膮ca o zdarzeniach 鈥 obserwatorem czy uczestnikiem zdarze艅. Od tego zale偶y wyb贸r sposobu opowiadania, a wi臋c narracji. Mo偶esz pisa膰 ze swojej perspektywy (narracja pierwszoosobowa) lub z punktu widzenia innej osoby (narracja trzecioosobowa).

Wybierz r贸wnie偶 czas, w kt贸rym poprowadzisz opowie艣膰 鈥 tera藕niejszy (zdarzenia rozgrywaj膮 si臋 na naszych oczach) b膮d藕 przesz艂y (opowiadanie o wypadkach z przesz艂o艣ci). Pami臋taj jednak, 偶eby w trakcie opowie艣ci nie zmienia膰 czasu na inny.

Aby u艂atwi膰 sobie pisanie, warto pos艂u偶y膰 si臋 planem zdarze艅. W planie mo偶esz nakre艣li膰 ca艂膮 sytuacj臋 og贸lnie (plan ramowy) b膮d藕 z uwzgl臋dnieniem mniej istotnych zdarze艅 i sytuacji (plan szczeg贸艂owy).

O tym, w jaki spos贸b nale偶y skonstruowa膰 plan ramowy i szczeg贸艂owy, pisali艣my ju偶 na naszym blogu.

Budowa opowiadania

Ka偶de opowiadanie powinno mie膰 tytu艂. Je艣li masz problem z wymy艣leniem tytu艂u przed rozpocz臋ciem pisania, zr贸b to na samym ko艅cu, gdy opowiadanie b臋dzie ju偶 gotowe. Przeczytaj ca艂o艣膰 na spokojnie, a wtedy tytu艂 sam przyjdzie ci do g艂owy. Nie musisz sili膰 si臋 na oryginalno艣膰. Wystarczy co艣 prostego, np. Wakacje z grzybami albo Jak wygra艂em los na loterii.

Schemat opowiadania sk艂ada si臋 z trzech cz臋艣ci: wst臋pu, rozwini臋cia, zako艅czenia. Podpowiadamy, co powinno znale藕膰 si臋 w ka偶dej z nich.

Wst臋p

Opowiadanie najcz臋艣ciej rozpoczyna si臋 od charakterystycznego zwrotu:

  • Pewnego dnia鈥; 
  • By艂 pi臋kny, wiosenny dzie艅鈥; 
  • Tamtego dnia, w kt贸rym wszystko si臋 zacz臋艂o鈥 

Wst臋p nie musi by膰 rozbudowany. Wa偶ne, 偶eby opisywa艂 t艂o wydarze艅 (czas i miejsce akcji) oraz nakre艣la艂 okoliczno艣ci, w jakich do nich dosz艂o. Tu te偶 najcz臋艣ciej pojawiaj膮 si臋 bohaterowie, kt贸rych mo偶esz pokr贸tce opisa膰. Warto, 偶eby pocz膮tek opowiadania zaciekawia艂 czytelnika i uruchamia艂 jego wyobra藕ni臋. Mo偶esz tutaj zarzuci膰 na odbiorc臋 w臋dk臋, zapowiadaj膮c wydarzenia, kt贸re maj膮 nast膮pi膰 w dalszej cz臋艣ci opowiadania:

  • Nic nie zapowiada艂o tego, co mia艂o si臋 wkr贸tce wydarzy膰. 
  • Adam sprawia艂 wra偶enie grzecznego i cichego ch艂opca, dlatego nikt si臋 nie spodziewa艂, 偶e sprowadzi na nas tyle problem贸w.
  • Poro艣ni臋te mchem ruiny starej piwnicy kry艂y w sobie zapomnian膮 przez lata tajemnic臋.

Rozwini臋cie

W rozwini臋ciu przedstawiasz akcj臋 opowiadania, a wi臋c pokazujesz odbiorcy wszystkie wydarzenia po kolei. To tutaj jest miejsce na wprowadzenie dodatkowych postaci, dialog贸w oraz opis贸w. Pami臋taj jednak, 偶eby nie odbiega膰 za bardzo od w膮tku g艂贸wnego. Zadbaj te偶 o pojawienie si臋 punktu kulminacyjnego w przebiegu akcji. Jest to kluczowy, najwa偶niejszy moment opowiadania, w kt贸rym kumuluje si臋 ca艂e napi臋cie opowie艣ci 鈥 odt膮d akcja zmierza ku zako艅czeniu. Co mo偶e by膰 takim punktem kulminacyjnym? Np. zwyci臋ski gol tu偶 przed ko艅cem dramatycznego meczu albo wizyta s膮siada, kt贸ry przynosi poszukiwanego od kilku dni kota.

Rozwini臋cie jest najd艂u偶sz膮 cz臋艣ci膮 opowiadania, dlatego sk艂ada si臋 z kilku akapit贸w. Ka偶de kolejne zdarzenie powinno by膰 opisane w osobnym akapicie.

Pami臋taj, aby stosowa膰 jak najwi臋cej czasownik贸w 鈥 dzi臋ki temu akcja b臋dzie dynamiczna. Wa偶ne s膮 r贸wnie偶 wyra偶enia informuj膮ce o kolejno艣ci zdarze艅, np. nast臋pnie, potem, p贸藕niej.

Zako艅czenie

Zako艅czenie to miejsce, w kt贸rym przedstawiona opowie艣膰 dobiega ko艅ca. Akcja zostaje rozwi膮zana pozytywnie lub negatywnie. Tutaj mo偶esz pokusi膰 si臋 o kr贸tkie podsumowanie zdarze艅 oraz ich ocen臋. Inn膮 ciekaw膮 opcj膮 jest te偶 umieszczenie na samym ko艅cu opowiadania puenty, mora艂u, cytatu czy kontrastowego zestawienia. Nigdy jednak nie zapominaj o zako艅czeniu! Bez niego utw贸r b臋dzie si臋 wydawa艂 nagle urwany, a ca艂a konstrukcja opowie艣ci 鈥 nieprzemy艣lana.

Schemat opowiadania

Tytu艂 opowiadania
Wst臋p

T艂o i okoliczno艣ci zdarze艅:

  • czas akcji,
  • miejsce akcji,
  • zarys bohaterów.
Rozwini臋cie

W艂a艣ciwa akcja opowiadania:

  • przedstawienie zdarze艅 po kolei,
  • wprowadzenie nowych postaci, opisów, dialogów,
  • punkt kulminacyjny.
Zako艅czenie

Rozwi膮zanie akcji:

  • podsumowanie,
  • ocena,
  • puenta.

Jak wprowadzi膰 dialogi do opowiadania?

Umieszczaj膮c dialogi w opowiadaniu, nale偶y pami臋ta膰 o odpowiednim zapisie graficznym. Ka偶d膮 wypowied藕 rozpoczynamy my艣lnikiem i zapisujemy od nowej linijki, stosuj膮c wci臋cie akapitowe. Wypowiedzi bohater贸w mo偶emy pokaza膰 na dwa sposoby.

1. Spos贸b
Partie dialogowe mo偶emy wprowadzi膰 za pomoc膮 dwukropka. Przyk艂adowo:
Adam spojrza艂 na ni膮 z wyrzutem i wycedzi艂 przez z臋by:
       鈥 Gdyby艣 zamkn臋艂a bram臋 od ogrodu, pies by nie uciek艂.

2. Spos贸b
Dialogi mo偶na wprowadzi膰 r贸wnie偶 bez dwukropka. Wtedy warto doda膰 odpowiedni komentarz narratora. W takim przypadku wypowiedzi, kt贸ra jest przed komentarzem, nie ko艅czymy kropk膮. Mo偶emy jednak u偶y膰 wykrzyknika, pytajnika b膮d藕 wielokropka. Pomimo tych znak贸w interpunkcyjnych tekst narracji rozpoczynamy ma艂膮 liter膮:
Adam spojrza艂 na ni膮 z wyrzutem.
      鈥 Gdyby艣 zamkn臋艂a bram臋 od ogrodu 鈥 wycedzi艂 przez z臋by 鈥 pies by nie uciek艂.

Jak wzbogaci膰 opowiadanie?

Je艣li dopiero zaczynasz swoj膮 przygod臋 z pisaniem opowiada艅, mo偶esz pomin膮膰 t臋 cz臋艣膰 lub po prostu przeczyta膰 j膮 w ramach ciekawostki. Jeszcze przyjdzie czas, kiedy poznasz te sposoby na lekcji. Je艣li natomiast przygotowujesz si臋 do egzaminu 贸smoklasisty, te informacje mog膮 przynie艣膰 ci dodatkowe punkty 馃槈

Aby urozmaici膰 opowiadanie, umie艣膰 w nim tak偶e inne formy wypowiedzi. Do najcz臋艣ciej spotykanych nale偶膮:

  • opis krajobrazu,
  • opis postaci, 
  • opis prze偶y膰 wewn臋trznych,
  • opis przedmiotu,
  • kartka z pami臋tnika,
  • fragment listu,
  • wiadomo艣膰.

Co jeszcze mo偶esz zrobi膰, 偶eby twoje opowiadanie by艂o lepsze? Wykorzystaj sprawdzone sposoby profesjonalnych pisarzy!

Pisarskie chwyty

  • zestawiaj bohater贸w na zasadzie kontrastu 鈥 konflikt i ciekawa fabu艂a gwarantowane;
  • op贸藕niaj akcj臋, aby zaciekawi膰 czytelnika i podnie艣膰 napi臋cie opowie艣ci, np. pos艂u偶 si臋 opisem w momencie, gdy mia艂o si臋 co艣 wa偶nego wydarzy膰;
  • wprowad藕 tajemnic臋, kt贸r膮 zapowiesz ju偶 we wst臋pie;
  • stosuj sprawdzone motywy pisarskie, np. podr贸偶, spotkanie, rozmowa;
  • wykorzystaj niespodziewany zwrot akcji;
  • zaskocz odbiorc臋 oryginaln膮 puent膮.

Triki dla zaawansowanych

  • w opowiadaniu dominuj膮 zazwyczaj zdania pojedyncze rozwini臋te; 偶eby dodatkowo zdynamizowa膰 akcj臋, mo偶esz pos艂u偶y膰 si臋 zdaniami z艂o偶onymi wsp贸艂rz臋dnie;
  • stosuj r贸偶ne formy podawcze 鈥 opr贸cz narracji (klasycznego opowiadania), wykorzystaj mow臋 zale偶n膮, niezale偶n膮 (dialogi) oraz mow臋 pozornie zale偶n膮.

Zapami臋taj!

Mowa niezale偶na to po prostu dialog postaci w艂膮czony w tok narracji. Narrator przytacza wypowiedzi bohater贸w, nie zmieniaj膮c ich:
Zszokowany Tomek nie m贸g艂 uwierzy膰 w swoje szcz臋艣cie:
      鈥 Ale przecie偶 to niemo偶liwe! 鈥 wykrzykn膮艂 z przej臋ciem. 鈥 Musia艂o doj艣膰 do jakiej艣 pomy艂ki.
      鈥 Nie by艂o 偶adnej pomy艂ki. Twoja kandydatura okaza艂a si臋 najlepsza. Zdoby艂e艣 najwi臋cej g艂os贸w 鈥 zapewni艂a go Hania. 

Mowa zale偶na to wypowiedzi bohater贸w w艂膮czone w tok narracji. Nie s膮 przytoczone dos艂ownie, lecz relacjonowane przez narratora za pomoc膮 zda艅 podrz臋dnie z艂o偶onych:
Zszokowany Tomek nie m贸g艂 uwierzy膰 w swoje szcz臋艣cie. Krzycza艂 z przej臋ciem, 偶e przecie偶 to niemo偶liwe i musia艂o doj艣膰 do jakiej艣 pomy艂ki. Hania jednak zapewnia艂a go, 偶e 偶adnej pomy艂ki nie by艂o 鈥 to jego kandydatura okaza艂a si臋 najlepsza, dlatego zdoby艂 najwi臋cej g艂os贸w.

mowie pozornie zale偶nej dialog jest w艂膮czony w wypowied藕 narratora. W poni偶szym przyk艂adzie narratorem jest Tomek, kt贸ry przytacza dialog, w kt贸rym uczestniczy艂. Wypowied藕 jest prezentowana z jego perspektywy:
Zszokowany nie mog艂em uwierzy膰 w swoje szcz臋艣cie. Przecie偶 to niemo偶liwe! Musia艂o doj艣膰 do jakiej艣 pomy艂ki. Jednak Hania zapewnia艂a mnie, 偶e do 偶adnej pomy艂ki nie dosz艂o. Zdoby艂em najwi臋cej g艂os贸w.

Sp贸jrz, jak ta sama wypowied藕 zmienia si臋 w zale偶no艣ci od zastosowanego zabiegu. Nie b贸j si臋 eksperymentowa膰 w opowiadaniu! Im wi臋ksz膮 r贸偶norodno艣膰 rozwi膮za艅 artystycznych zastosujesz, tym twoje wypracowanie b臋dzie ciekawsze 馃槈

Przydatne zwroty i sformu艂owania

Aby u艂atwi膰 pisanie opowiadania, przygotowali艣my list臋 zwrot贸w i sformu艂owa艅, kt贸re mo偶na wykorzysta膰, tworz膮c tekst. 

Pocz膮tek opowiadania
  • Pewnego dnia鈥,
  • Pewnego razu鈥,
  • Tego lata鈥,
  • W ma艂ej wiosce na przedmie艣ciach鈥,
  • Dzia艂o si臋 to w czasie, gdy鈥,
  • Nigdy nie zapomn臋 dnia, w kt贸rym鈥,
  • Opisywane przeze mnie wydarzenia鈥,
  • Opowiem wam histori臋, kt贸ra przydarzy艂a si臋鈥,
  • Nie uwierzycie, co mi si臋 przydarzy艂o鈥
Nast臋pstwo czasowe
  • nast臋pnie,
  • potem,
  • najpierw,
  • na pocz膮tku,
  • nagle,
  • wtem,
  • w oka mgnieniu,
  • w momencie,
  • po chwili,
  • niespodziewanie.
Czas wydarze艅
  • dawno temu,
  • kiedy艣,
  • niedawno,
  • w dawnych czasach,
  • pewnego dnia,
  • wczesnym rankiem,
  • przed moim narodzeniem,
  • wieczorem,
  • o zmroku,
  • p贸藕n膮 jesieni膮,
  • na pocz膮tku wiosny,
  • gdy by艂am ma艂膮 dziewczynk膮.
Dynamika wypowiedzi
  • wtem,
  • raptem,
  • nagle,
  • nieoczekiwanie,
  • jak grom z jasnego nieba,
  • znienacka,
  • w momencie,
  • b艂yskawicznie,
  • zaraz,
  • natychmiast.
Dialogi
  • przem贸wi艂,
  • zabra艂 g艂os,
  • kontynuowa艂,
  • stwierdzi艂,
  • oznajmi艂,
  • wydusi艂 z siebie,
  • gwa艂townie zaprzeczy艂,
  • krzykn膮艂 rozpaczliwie,
  • odrzek艂,
  • wykrztusi艂 z siebie,
  • odburkn膮艂,
  • szepn膮艂,
  • dopytywa艂 si臋,
  • wtr膮ci艂,
  • zagada艂,
  • podtrzymywa艂 rozmow臋.
Zako艅czenie
  • Nigdy nie zapomn臋 tej przygody鈥,
  • Od tego czasu鈥,
  • Jeszcze przez jaki艣 czas鈥,
  • Chc臋, 偶eby ta historia鈥,
  • Mam nadziej臋, 偶e ta opowie艣膰鈥,
  • Moja przygoda by艂a鈥,
  • Dzi臋ki tej przygodzie nauczy艂em si臋, 偶e鈥,
  • Wiele lat p贸藕niej鈥

Przyk艂adowe opowiadanie tw贸rcze z dialogiem

Ryc. 1. Przyk艂adowe opowiadanie tw贸rcze z dialogiem oraz jego najwa偶niejsze elementy

Zobacz te偶:

Opowiadanie odtw贸rcze (czytaj)

Utrwal wiedz臋

Rozwi膮偶 zadania do tego tematu i utrwal wiedz臋. Nast臋pnie sprawd藕 swoje odpowiedzi z rozwi膮zaniami przygotowanymi przez nauczycieli Odrabiamy.pl.

Zadanie 1. Zadanie 2.

Odrabiamy logo

Odrabiamy.pl to serwis edukacyjny dla uczni贸w, kt贸ry tworz膮 nauczyciele. W naszej bazie znajdziesz opracowania zada艅 z aktualnych podr臋cznik贸w do ponad 20 przedmiot贸w szkolnych, testy 贸smoklasisty i maturalne, a tak偶e wideolekcje oraz do艣wiadczenia w formie wideo. Pomagamy w nauce. Razem.


漏 2024 blog odrabiamy - odrabiamy.pl