Skip to content

Jak napisa膰 i wyg艂osi膰 przem贸wienie?

W artykule

Przem贸wienie to forma wypowiedzi m贸wionej, kt贸ra jest wykorzystywana zar贸wno w sytuacjach oficjalnych, jak i na prywatnych spotkaniach. Tradycja tego gatunku si臋ga staro偶ytno艣ci, kiedy mowy wyg艂aszano zgodnie z zasadami retoryki. Sprawd藕, jak opracowa膰 skuteczne przem贸wienie.

Czym jest przem贸wienie?

Przem贸wienie jest wypowiedzi膮 przeznaczon膮 do ustnego wyg艂aszania, jednak jego charakter zale偶y od sytuacji, w jakiej zostanie wykorzystane. Tego typu mow臋 poprzedza zazwyczaj przygotowanie tekstu b膮d藕 planu w formie pisemnej. Przem贸wienia okoliczno艣ciowe, np. z okazji 艣lubu czy jubileuszu, maj膮 charakter pochwalny i cz臋sto wyg艂aszane s膮 w sytuacjach nieoficjalnych. Z kolei mowy oficjalne, np. s膮dowe, polityczne b膮d藕 religijne, pe艂ni膮 najcz臋艣ciej funkcj臋 perswazyjn膮 鈥 ich g艂贸wnym celem jest nak艂onienie odbiorcy do konkretnego zachowania czy przyj臋cia danego stanowiska.聽

Najs艂ynniejsze przem贸wienia

Najbardziej znanym m贸wc膮 antycznym jest rzymski polityk Cyceron. To w艂a艣nie jemu ta forma wypowiedzi zawdzi臋cza swoj膮 s艂aw臋. S艂ynne mowy wyg艂osili tak偶e Sokrates czy Aleksander Wielki. Warto przeczyta膰 i zainspirowa膰 si臋 najlepszymi przem贸wieniami z czas贸w nowo偶ytnych, np.:

  • Winston Churchill 鈥 Nigdy w dziejach ludzkich konflikt贸w tak wielu nie zawdzi臋cza艂o tak wiele tak nielicznym (1940 r.);
  • Martin Luther King 鈥 I have a Dream (1963 r.);
  • Jan Pawe艂 II 鈥 Niech zst膮pi Duch Tw贸j i odmieni oblicze ziemi鈥 (homilia z 1979 r.);
  • Wis艂awa Szymborska 鈥 Odczyt Noblowski (1996 r.);
  • Steve Jobs 鈥 przem贸wienie z okazji wr臋czenia dyplom贸w na Stanford University (2005 r.).

Przem贸wienie na egzaminie 贸smoklasisty

Przem贸wienie jest jedn膮 z form wypowiedzi wymaganych na egzaminie 贸smoklasisty. Pojawi艂o si臋 chocia偶by w arkuszu z 2020 r. W przypadku wypracowania egzaminacyjnego w cz臋艣ci argumentacyjnej przem贸wienia nale偶y odwo艂a膰 si臋 do wskazanej w poleceniu lektury lub dowolnej lektury obowi膮zkowej, je艣li konkretny tytu艂 nie zosta艂 wymieniony. Oczywi艣cie musi si臋 ona 艂膮czy膰 z tematem wypowiedzi, a ucze艅 powinien wykaza膰 si臋 znajomo艣ci膮 fabu艂y utworu. 

Zasady pisania przem贸wienia

Bez wzgl臋du na cel i charakter przem贸wienia, przyjmuje ono 艣ci艣le okre艣lon膮 form臋. Charakteryzuje go tr贸jdzielna kompozycja, to znaczy, 偶e powinno posiada膰 wst臋p, rozwini臋cie oraz zako艅czenie. Ze wzgl臋du na sw贸j perswazyjny charakter przypomina nieco rozprawk臋 鈥 musi zawiera膰 tez臋 oraz argumenty na jej poparcie. Warto jednak pami臋ta膰, aby nie przesadzi膰 z d艂ugo艣ci膮. Przem贸wienie powinno by膰 zwi臋z艂e 鈥 przecie偶 nie chcemy zanudzi膰 s艂uchaczy!

Wst臋p

  • przem贸wienie rozpoczyna formu艂a otwarcia, czyli apostrofa (bezpo艣redni zwrot) do adresata, np. Szanowni S艂uchacze, Wysoki S膮dzie, Drodzy Przyjaciele;
  • w dalszej cz臋艣ci nale偶y przedstawi膰 temat wypowiedzi w taki spos贸b, by zainteresowa膰 odbiorc贸w 鈥 mo偶na to zrobi膰, odwo艂uj膮c si臋 do ich emocji b膮d藕 do艣wiadcze艅;
  • wst臋p ko艅czy postawienie tezy, kt贸ra b臋dzie udowadniana w dalszej cz臋艣ci przem贸wienia.聽

Rozwini臋cie

  • to tutaj nale偶y przedstawi膰 argumenty na potwierdzenie postawionej we wst臋pie tezy 鈥 mo偶na si臋 odwo艂ywa膰 zar贸wno do rozumu (argumenty logiczne, rzeczowe), jak i do emocji (argumenty emocjonalne);
  • ka偶dy argument nale偶y poprze膰 odpowiednim przyk艂adem.

Zako艅czenie

  • zako艅czenie jest cz臋艣ci膮, w kt贸rej powinni艣my sformu艂owa膰 wnioski odnosz膮ce si臋 do przedstawionej argumentacji;
  • warto r贸wnie偶 jeszcze raz przywo艂a膰 tez臋 i zaapelowa膰 do odbiorc贸w o przyj臋cie konkretnego stanowiska;
  • przem贸wienie ko艅czy formu艂a po偶egnalna, np. Dzi臋kuj臋 za uwag臋.

Schemat przem贸wienia

Wst臋p
  • powitalny zwrot do adresata
  • przedstawienie tematu wypowiedzi; próba zainteresowania s艂uchaczy
  • postawienie tezy, stanowiska poruszanego w przemówieniu
Rozwini臋cie
  • argumenty uzasadniaj膮ce przyj臋te stanowisko
  • przyk艂ady potwierdzaj膮ce argumentacj臋
Zako艅czenie
  • wnioski, podsumowanie rozwa偶a艅
  • apel o przyj臋cie okre艣lonego stanowiska
  • formu艂a po偶egnalna

Charakterystyczne cechy przem贸wienia

Typowe dla przem贸wienia jest stosowanie figur retorycznych, kt贸re maj膮 za zadanie wp艂yn膮膰 na emocje odbiorcy. Nale偶膮 do nich np.: 

  • pytania retoryczne (niewymagaj膮ce odpowiedzi),聽
  • wykrzyknienia,聽
  • metafory,聽
  • gra s艂贸w,聽
  • powt贸rzenia (np. anafory, czyli rozpoczynanie kolejnych zda艅 od takich samych s艂贸w),聽
  • hiperbole (wyolbrzymienia),聽
  • wyliczenia.聽

Szczeg贸lnie wa偶ny jest obrazowy j臋zyk, czyli du偶a liczba przyk艂ad贸w, por贸wna艅 oraz wspomnianych ju偶 metafor. Dobrze dobrana argumentacja powinna odwo艂ywa膰 si臋 do wiedzy odbiorcy. W trakcie przem贸wienia warto te偶 zwraca膰 si臋 bezpo艣rednio do s艂uchaczy (w formie 1. osoby liczby mnogiej oraz przy pomocy odpowiednich zaimk贸w), cz臋艣ciej ni偶 tylko na pocz膮tku i na zako艅czenie. Pozwala to nawi膮za膰 bli偶szy kontakt z odbiorcami. 

Charakterystycznymi cechami przem贸wienia s膮 r贸wnie偶 konwencjonalne zwroty, wykorzystywanie sprawczej funkcji j臋zyka (np. Otwieram zawody) oraz trybu rozkazuj膮cego (np. zapami臋tajcie, podzi臋kujmy). Wypowied藕 mo偶na uatrakcyjni膰 za pomoc膮 sentencji b膮d藕 cytatu

Nale偶y te偶 pami臋ta膰, 偶eby dopasowa膰 j臋zyk oraz tre艣膰 przem贸wienia do odbiorc贸w. Inaczej wypowiemy si臋 w sytuacji oficjalnej, a jeszcze w inny spos贸b b臋dziemy przemawia膰 na rodzinnym spotkaniu.

Wyg艂aszanie przem贸wienia

Spisanie przem贸wienia to jedno. Natomiast osobn膮 kwesti膮 jest jego wyg艂oszenie. Warto wtedy pami臋ta膰, 偶e istotne s膮 r贸wnie偶 zachowania pozawerbalne m贸wcy, a wi臋c te niezwi膮zane z j臋zykiem. Nale偶膮 do nich: modulacja g艂osu, mimika twarzy oraz gestykulacja. Dobry m贸wca powinien nawi膮zywa膰 kontakt wzrokowy ze s艂uchaczami, obserwowa膰 i odpowiednio reagowa膰 na ich zachowanie. Spos贸b wyg艂oszenia mowy musi by膰 sp贸jny z jego tre艣ci膮 – inaczej narazimy si臋 na 艣mieszno艣膰. 

Przydatne zwroty i sformu艂owania

Formu艂y powitalne
  • Drodzy Zebrani!
  • Szanowni Pa艅stwo!
  • Panie i Panowie!
  • Kole偶anki i Koledzy!
  • Drodzy Rodzice! Mili Go艣cie!
Prezentacja tematu wypowiedzi
  • Tematem, kt贸ry jest zaskakuj膮co aktualny w dzisiejszych czasach鈥
  • Korzystaj膮c z naszego spotkania, pragn臋 przedstawi膰 swoje zdanie na temat鈥
  • Jak zapewne wiecie鈥
  • Chcia艂abym / Chcia艂bym poruszy膰 pomijan膮, ale niezwykle wa偶n膮 kwesti臋鈥
Formu艂owanie tezy
  • Moim zdaniem鈥,聽
  • Jestem przekonana / przekonany, 偶e鈥.
  • Wed艂ug mnie鈥
  • S膮dz臋, 偶e鈥
Wprowadzenie argumentacji
  • Zaczn臋 od鈥
  • Trudno zaprzeczy膰, 偶e鈥
  • Niew膮tpliwie trzeba przyzna膰, 偶e鈥
  • Po pierwsze, chc臋 zwr贸ci膰 uwag臋 na鈥
Podsumowanie rozwa偶a艅
  • Wszystko, o czym powiedzia艂am / powiedzia艂em prowadzi do jednego wniosku鈥
  • Przytoczone przeze mnie argumenty i przyk艂ady jasno wskazuj膮, 偶e鈥
  • Jestem przekonana / przekonany, 偶e uda艂o mi si臋 Was przekona膰 do鈥
  • Na zako艅czenie jeszcze raz pragn臋 podkre艣li膰…
Po偶egnanie s艂uchaczy
  • Dzi臋kuj臋 za uwag臋鈥
  • Na zako艅czenie pragn臋 podzi臋kowa膰鈥
Wprowadzenie cytat贸w i refleksji
  • Moje s艂owa zdaje si臋 potwierdza膰 鈥., kt贸ry powiedzia艂, 偶e鈥.
  • Zgadzam si臋 z my艣l膮鈥
  • 艢wiadcz膮 o tym s艂owa鈥
  • Na potwierdzenie przytocz臋 s艂owa…

Utrwal wiedz臋

Poni偶ej znajduj膮 si臋 zadania wraz z聽odpowiedziami, do聽rozwi膮zania kt贸rych聽wykorzystano wiedz臋 zaprezentowan膮 w聽tym artykule.

Zadanie 1. Zadanie 2.

Odrabiamy logo

Odrabiamy.pl to serwis edukacyjny dla uczni贸w, kt贸ry tworz膮 nauczyciele. W naszej bazie znajdziesz opracowania zada艅 z aktualnych podr臋cznik贸w do ponad 20 przedmiot贸w szkolnych, testy 贸smoklasisty i maturalne, a tak偶e wideolekcje oraz do艣wiadczenia w formie wideo. Pomagamy w nauce. Razem.


漏 2024 blog odrabiamy - odrabiamy.pl