Skip to content

Interpretacja tekstu literackiego

W artykule

Interpretacja tekstu literackiego sp臋dza sen z powiek niejednemu uczniowi, zw艂aszcza na poziomie szko艂y ponadpodstawowej. Tak naprawd臋 nie jest trudna, je艣li tylko pami臋ta si臋 o kilku istotnych elementach. Dowiedz si臋, o jakie elementy chodzi i naucz si臋 pisa膰 poprawnie interpretacj臋 poezji oraz prozy.

Czym jest interpretacja tekstu?

Interpretacja utworu to nic innego, jak przedstawienie w艂asnego pomys艂u na  odczytanie tekstu. Oczywi艣cie musi on by膰 mocno umocowany w tre艣ci. Tak naprawd臋 spos贸b interpretacji jest narzucony przez tekst 鈥 nale偶y go analizowa膰 jedynie w takim zakresie, jaki jest konieczny do udowodnienia postawionej tezy interpretacyjnej. Teza mo偶e by膰 z g贸ry narzucona w poleceniu b膮d藕 nale偶y j膮 sformu艂owa膰 samodzielnie. Interpretacja mo偶e zawiera膰 elementy analizy, a wi臋c opisu konstrukcji utworu (struktura tekstu, uk艂ad rym贸w, 艣rodki j臋zykowe).

Interpretacja poezji

Na co nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋 podczas interpretacji poezji?

  • Tytu艂 鈥 zazwyczaj pomaga w interpretacji, poniewa偶 mo偶e wskazywa膰 na og贸lny sens utworu lub jego gatunek. Nie mo偶na r贸wnie偶 zapomina膰 o zamieszczonej pod wierszem dacie i miejscu powstania, je艣li takie informacje zosta艂y uwzgl臋dnione. Wa偶ne s膮 r贸wnie偶 przypisy, kt贸re t艂umacz膮 trudne s艂owa b膮d藕 przybli偶aj膮 kontekst historyczny. 
  • Gatunek 鈥 np. hymn, oda, tren, fraszka, pie艣艅, psalm.
  • Tematyka 鈥 np. liryka mi艂osna, patriotyczna, 偶a艂obna, refleksyjno-filozoficzna, autotematyczna.
  • Osoba m贸wi膮ca 鈥 kreacja 鈥瀓a鈥 lirycznego (kto m贸wi?): w jaki spos贸b si臋 ujawnia, w czyim imieniu si臋 wypowiada, jakie emocje pokazuje, jak si臋 zachowuje.
  • Adresat wypowiedzi 鈥 鈥瀟y鈥 liryczne (do kogo m贸wi?): kim jest osoba, do kt贸rej jest adresowana wypowied藕 liryczna, co mo偶na na jej temat powiedzie膰 (emocje, zachowanie, stosunek do nadawcy).
  • Sytuacja liryczna 鈥 okoliczno艣ci wypowiedzi podmiotu m贸wi膮cego (np. wyznanie mi艂osne, modlitwa, rozmowa) oraz ich znaczenie dla tre艣ci utworu.
  • Ukszta艂towanie wypowiedzi 鈥 organizacja wypowiedzi (np. monolog, dialog, wyznanie), rodzaj liryki (np. bezpo艣rednia, po艣rednia, wyznania, opisowa), j臋zyk wypowiedzi (np. charakterystyczne cechy u偶ywanego j臋zyka, frazeologizmy, neologizmy, archaizmy).
  • Kompozycja utworu 鈥 budowa strof, wers贸w, rym贸w.
  • 艢rodki stylistyczne 鈥 ich rodzaje oraz funkcje. 
  • Alegorie i symbole oraz ich wp艂yw na tre艣膰 utworu.
  • Konteksty interpretacyjne 鈥 odniesienia istotne dla w艂a艣ciwej interpretacji, np. kontekst biograficzny, historycznoliteracki, filozoficzny; odwo艂ania do innych epok, mitologii, Biblii.

Konteksty interpretacyjne

  • literacki  鈥 te same motywy, tematy, problemy wyst臋puj膮ce w innych utworach,
  • biograficzny 鈥 biografia autora, je艣li ma zwi膮zek z tekstem, 
  • historyczny 鈥 wydarzenia historyczne odnosz膮ce si臋 do utworu, 
  • filozoficzny 鈥 koncepcja filozoficzna prezentowana w utworze, 
  • historycznoliteracki 鈥 艣wiatopogl膮d epoki, w kt贸rej powsta艂 utw贸r, funkcjonowanie motyw贸w w danej epoce, 
  • kulturowy 鈥 tradycja kulturowa, pozaliterackie teksty kultury, np. film, plakat, obraz, rze藕ba.

Interpretacja prozy

Na co nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋 podczas interpretacji prozy?

  • Tytu艂 鈥 zazwyczaj pomaga w interpretacji, poniewa偶 mo偶e wskazywa膰 na og贸lny sens utworu lub jego gatunek. Warto zwr贸ci膰 uwag臋 tak偶e na zamieszczone pod utworem informacje dodatkowe, np. data i miejsce powstania oraz przypisy, kt贸re t艂umacz膮 trudne s艂owa b膮d藕 przybli偶aj膮 kontekst historyczny. 
  • Gatunek 鈥 np. powie艣膰 realistyczna, pami臋tnik, nowela.
  • Tematyka, problematyka 鈥 np. obyczajowa, historyczna, biograficzna.
  • Narrator 鈥 pierwszoosobowy, trzecioosobowy; 艣wiadek wydarze艅, zewn臋trzny obserwator itd.
  • Sytuacja narracyjna 鈥 okoliczno艣ci wypowiedzi, obecno艣膰 adresata.
  • Ukszta艂towanie wypowiedzi 鈥 organizacja wypowiedzi (np. monolog, dialog, wyznanie), j臋zyk wypowiedzi (np. charakterystyczne cechy u偶ywanego j臋zyka, frazeologizmy, neologizmy, archaizmy).
  • 艢wiat przedstawiony 鈥 bohaterowie, czas akcji, miejsce akcji, przebieg wydarze艅. 
  • 艢rodki stylistyczne 鈥 ich rodzaje oraz funkcje. 
  • Alegorie i symbole oraz ich wp艂yw na tre艣膰 tekstu.
  • Konteksty interpretacyjne 鈥 odniesienia istotne dla w艂a艣ciwej interpretacji, np. kontekst biograficzny, historycznoliteracki, filozoficzny.

Ryc. 1. Interpretacja tekstu literackiego 鈥 najwa偶niejsze informacje

Schemat interpretacji tekstu

Interpretacja tekstu, podobnie jak ka偶da d艂u偶sza wypowied藕, powinna mie膰 tr贸jdzieln膮 kompozycj臋, a wi臋c sk艂ada膰 si臋 ze wst臋pu (max. 2 akapity), rozwini臋cia i zako艅czenia (1 akapit). Analiz臋 tworzymy pod k膮tem tezy 鈥 nie musi zawiera膰 wszystkich wymienionych wy偶ej element贸w! Wypracowanie b臋dzie mia艂o form臋 podobn膮 do rozprawki.

Wst臋p:

  • og贸lna refleksja na temat problematyki utworu,
  • teza interpretacyjna.

Rozwini臋cie:

  • interpretacja pod k膮tem tezy (co najmniej 2 argumenty + przyk艂ady),
  • konteksty interpretacyjne (argumenty + przyk艂ady).

Zako艅czenie:

  • podsumowanie,
  • wnioski ko艅cowe.

Wa偶ne wskaz贸wki

  • Przeczytaj uwa偶nie polecenie i zanalizuj go. Mo偶e ono zawiera膰 gotow膮 tez臋 lub pozwala膰 na wyb贸r dowolnej koncepcji interpretacyjnej. Pami臋taj, 偶e dowolno艣膰 jest tutaj ograniczona do tre艣ci utworu 鈥 ka偶da my艣l musi mie膰 uzasadnienie w tek艣cie.
  • Interpretuj wiersz tylko pod k膮tem przyj臋tej tezy.
  • Je艣li teza nie jest postawiona w poleceniu, sformu艂uj j膮 dopiero po szczeg贸艂owej analizie tekstu. Porz膮dek pozwol膮 zachowa膰 Ci notatki.
  • Stwrz plan wypowiedzi w brudnopisie wraz z argumentacj膮 i przyk艂adami.
  • Ka偶dy argument przytaczaj w nowym akapicie.
  • Cytuj wiernie, zaznaczaj cytacje za pomoc膮 cudzys艂owu.
  • Unikaj b艂臋dw rzeczowych (np. dotycz膮cych epoki, fakt贸w z 偶ycia autora czy tre艣ci lektury obowi膮zkowej). Taki b艂膮d mo偶e zdyskwalifikowa膰 Twoje wypracowanie. Je艣li nie jeste艣 czego艣 pewien, nie pisz tego.
  • Dbaj o聽sp贸jno艣膰聽wypowiedzi, a聽wi臋c聽stosuj s艂ownictwo 艂膮cz膮ce poszczeg贸lne cz臋艣ci wypracowania, np.聽przyk艂adem tego jest鈥.; nie聽mo偶na zapomina膰, 偶e鈥; mo偶na zwr贸ci膰 uwag臋 na鈥.聽(Inne przyk艂ady s艂ownictwa dbaj膮cego o聽sp贸jno艣膰 rozprawki znajdziesz tutaj:聽Wypowied藕 argumentacyjna, czyli rozprawka).
  • Sprawd藕 poprawno艣膰 wypowiedzi pod k膮tem ortograficznym i stylistycznym (mo偶esz korzysta膰 ze s艂ownika).
  • Pisz czytelnie!

Utrwal wiedz臋

Poni偶ej znajduj膮 si臋 zadania wraz z odpowiedziami, do rozwi膮zania kt贸rych wykorzystano wiedz臋 zaprezentowan膮 w tym artykule.

Zadanie 1. Zadanie 2.

Odrabiamy logo

Odrabiamy.pl to serwis edukacyjny dla uczni贸w, kt贸ry tworz膮 nauczyciele. W naszej bazie znajdziesz opracowania zada艅 z aktualnych podr臋cznik贸w do ponad 20 przedmiot贸w szkolnych, testy 贸smoklasisty i maturalne, a tak偶e wideolekcje oraz do艣wiadczenia w formie wideo. Pomagamy w nauce. Razem.


漏 2024 blog odrabiamy - odrabiamy.pl