Skip to content

Ikona mody: Maria Antonina

W artykule

Maria Antonina 鈥 偶ona Ludwika XVI, jedna z najbardziej znanych i kontrowersyjnych w艂adczy艅 w nowo偶ytnej Europie. Mimo 偶e zrewolucjonizowa艂a 艣wiat mody, jej koniec by艂 tragiczny. Zako艅czy艂a sw贸j 偶ywot na gilotynie.

Maria Antonina 鈥 kr贸lowa Francji聽

Maria Antonina wywodzi艂a si臋 z dynastii habsburskiej. Ma艂偶e艅stwo zawarte w 1774 r. z Ludwikiem Augustem (p贸藕niejszy Ludwik XVI), przedstawicielem Burbon贸w, mia艂o zagwarantowa膰 sojusz mi臋dzy dotychczas rywalizuj膮cymi ze sob膮 rodami o dominacj臋 w Europie. Gdy jej m膮偶 przej膮艂 po 艣mierci Ludwika XV w艂adz臋 w pa艅stwie, Maria Antonina napisa艂a list do swej matki 鈥 Marii Teresy, 偶e spe艂ni艂o si臋 jej przeznaczenie. Od tego momentu otacza艂a j膮 rzeczywisto艣膰 pe艂na ceremonii oraz konwenans贸w. Skomplikowany ceremonia艂 dworski dotyczy艂 tak偶e ubioru.

Obraz pod tytu艂em Maria Antonina w czerwonym stroju my艣liwskim

Ryc. 1. J. Kranzinger, Maria Antonina w czerwonym stroju my艣liwskim, ok. 1772. Maria Antonia przedstawiona na obrazie ma ok. 17 lat.

Wbrew zasadom 

Moda obowi膮zuj膮ca na francuskim dworze w XVIII w. mia艂a manifestowa膰 kr贸lewsk膮 pot臋g臋 i splendor. Kobiety nosi艂y obszerne suknie wspierane na rog贸wkach, czyli stela偶ach wykorzystywanych do zwi臋kszenia szeroko艣ci sukni. Dzi臋ki nim sp贸dnice by艂y obszerne po bokach, natomiast w膮skie z przodu oraz z ty艂u. Gorsety natomiast usztywniano fiszbinami.

Obraz pod tytu艂em Portret Marii Antoniny Austriaczki

Ryc. 2. J. B. A. Gautier-Dagoty, Portret Marii Antoniny Austriaczki, 1775 r. Obraz przedstawia Mari臋 Antonin臋 w obszernej sukni wspieranej rog贸wkami.

Maria Antonina nie chcia艂a przysta膰 na obowi膮zuj膮ce w ubiorze normy. Stopniowa forsowa艂a swoje zasady, kszta艂tuj膮c tym samym w艂asny presti偶 i pozycj臋 na dworze. Sw贸j cel osi膮gn臋艂a, co potwierdzaj膮 zachowane z XVIII stulecia obrazy, b臋d膮ce 艣wiadectwem zmian w nowo偶ytnej modzie. Mimo 偶e nie mia艂a wiele do powiedzenia jako kr贸lowa Francji, mog艂a dowolnie fantazjowa膰 jako kr贸lowa mody. Ubi贸r i fryzury sta艂y si臋 jej indywidualn膮 form膮 wyrazu. 

Minister mody 

Modowe pomys艂y Marii Antoniny realizowa艂a Rose Bertin, pe艂ni膮ca funkcj臋 鈥瀖inistra mody鈥 na francuskim dworze kr贸lewskim. Bertin by艂a modystk膮 (marchande de modes) 鈥 osob膮 zajmuj膮c膮 si臋 kompleksowym ubiorem i dodatkami os贸b z wy偶szych sfer. Wsp贸艂pracowa艂a z Mari膮 Antonin膮 od 1770 r. do momentu 艣ci臋cia jej g艂owy na gilotynie w 1793 r. W s艂u偶bie kr贸lowej wywar艂a znacz膮cy wp艂yw na 贸wczesn膮 mod臋 oraz po艂o偶y艂a podwaliny pod przysz艂o艣膰 paryskiego haute couture (wysokie, luksusowe krawiectwo). Jej projekty charakteryzowa艂y si臋 obszerno艣ci膮 oraz utrwali艂y wizerunek Francji jako stolicy mody. 

Portret Rose Bertin

Ryc. 3. J. F. Janinet, Rose Bertin, ok. 1780 r.

Rose Bertin mia艂a na tyle wysok膮 pozycj臋 w 艣wiecie mody, 偶e po utworzeniu paryskiej gildii modyst贸w, zosta艂a jej kierowniczk膮. Projekty kr贸lewskiej krawcowej publikowano w rozwijaj膮cej si臋 prasie modowej, a nowo艣ci odzie偶owe zagranicznym kupcom prezentowano na specjalnych laleczkach – pandorach. By艂y one ubierane w miniaturowe wersje prawdziwych sukni. Rose Bertin cieszy艂a si臋 tak偶e zaufaniem ze strony francuskiej elity. Do klienteli modystki nale偶eli m.in. ksi臋偶na du Barry (metresa Ludwika XV), Georgiana Cavendish (angielska arystokratka), 脡lisabeth Vig茅e Le Brun (francuska malarka) czy markiz de La Fayette (francuski genera艂, uczestnik wojny o niepodleg艂o艣膰 USA, rewolucji francuskiej i lipcowej). 

Koneserka mody 

Kr贸low膮 Mari臋 Antonin臋 mo偶na zdecydowanie nazwa膰 koneserk膮 mody. By艂a kobiet膮 艣wiadomie kreuj膮c膮 sw贸j styl. Jako m艂oda osoba (偶on膮 Ludwika XVI zosta艂a w wieku 15 lat) odznacza艂a si臋 energiczno艣ci膮 i wigorem, nie chcia艂a wi臋c by jakikolwiek str贸j ogranicza艂 jej ruchy. Stela偶e i fiszbiny nie znalaz艂y miejsca w jej garderobie. Kr贸lowa upodoba艂a sobie zw艂aszcza polonesk臋 (robe 脿 la polonaise) 鈥 sukni臋 z g贸r膮 podkre艣laj膮c膮 biust i skr贸con膮, podpinan膮 sp贸dnic膮 si臋gaj膮c膮 kostek, co znacznie u艂atwia艂o poruszanie si臋. Z drugiej strony jej d艂ugo艣膰 oburza艂a wy偶sze sfery, poniewa偶 podobne sp贸dnice nosi艂y francuskie wie艣niaczki. Nazwa sukni nawi膮zuje do Polski i jest wynikiem wp艂yw贸w wschodnich w XVIII-wiecznej modzie. W literaturze funkcjonuje tak偶e informacja, 偶e trzy fa艂dy sp贸dnicy symbolizowa艂y trzech zaborc贸w lub trzy rozbiory Rzeczypospolitej z lat 1772-1795. Nie znajduje to jednak 偶adnego odzwierciedlenia w 藕r贸d艂ach z epoki.

Maria Antonina w polonesce, rycina z ok. 1780-1781 r.

Ryc. 4. Maria Antonina w polonesce, rycina z ok. 1780-1781 r.

Zafascynowanie mod膮 wschodni膮 nasili艂o si臋 w II po艂. XVIII w. W贸wczas popularno艣ci膮 cieszy艂y si臋 orientalne kroje sukien, np. suknia w stylu tureckim (robe 脿 la Turque), czerkieskim (robe 脿 la circassienne) czy lewity (robe 脿 la l茅vite). T臋 ostatni膮 Maria Antonina zak艂ada艂a w pierwszej ci膮偶y. 

艢wiadectwem indywidualnego podej艣cia do mody Marii Antoniny by艂o tak偶e to, 偶e pomimo obowi膮zuj膮cych norm, wk艂ada艂a spodnie do jazdy konnej. Bryczesy by艂y w贸wczas zak艂adane przez kobiety, jednak przykrywano je sp贸dnic膮. Kr贸lowa zrezygnowa艂a z tego rozwi膮zania, kieruj膮c si臋 wzgl臋dami praktycznymi. 

Ulubione kolory 

Kr贸lowa Francji jest przedstawiana na portretach zw艂aszcza w kolorach szlachetnych 鈥 czerwieni, granacie, br膮zie. Zachowa艂y si臋 tak偶e do naszych czas贸w obrazy przedstawiaj膮ce j膮 w sukniach pastelowych, zw艂aszcza pistacjowej zieleni i b艂臋kicie. Preferencje Marii Antoniny szkodzi艂y jej wizerunkowi, poniewa偶 w XVIII w. uznawano kolory delikatne za typowo mieszcza艅skie. G艂臋bokie i nasycone by艂y natomiast zarezerwowane dla w艂adc贸w, co mia艂o podkre艣la膰 ich pot臋g臋. 

Niezwyk艂ym zabytkiem pozwalaj膮cym rozpozna膰 gusty Marii Antoniny wzgl臋dem kolor贸w i wzor贸w jest zachowana z 1782 r. Gazette des atours, czyli ksi膮偶eczka zawieraj膮ca kawa艂ki materia艂贸w i opisy sukni. Preferencje kr贸lowej dotyczy艂y zw艂aszcza wzorzystych materia艂贸w (paski, kwiatki, kropki).

Jedna ze stron ksi膮偶eczki, kt贸ra zawiera艂a kawa艂ki materia艂贸w i opisy sukni Marii Antoniny

Ryc. 5. Jedna ze stron Gazette des atours, 1782 r.

Fryzura 鈥 dope艂nienie wizerunku 

Elementem dope艂niaj膮cym wizerunek kr贸lowej by艂a fryzura. Za jej form臋 odpowiada艂 monsieur Leonard, czyli Leonard-Alexis Auti茅 鈥 ulubiony fryzjer Marii Antoniny. Wynalaz艂 pouf, czyli rodzaj upi臋cia charakteryzuj膮cy si臋 znaczn膮 wysoko艣ci膮, obj臋to艣ci膮, fantazyjno艣ci膮, ozdobno艣ci膮 oraz u偶yciem du偶ej ilo艣ci pudru. Kr贸lowa wraz z kreatorem fryzur ozdabia艂a misterne upi臋cia pi贸rami, co dotychczas 艂膮czono jedynie z wizerunkiem aktorek i prostytutek. Wpinali w nie tak偶e ozdobn膮 bi偶uteri臋 b膮d藕 tiule. Fryzury przybiera艂y najr贸偶niejsze kszta艂ty, np. ptasiego gniazda czy balonu. Cz臋sto mia艂y alegoryczny charakter. Utrwalano je pudrem wykonanym z m膮ki ziemniaczanej, nierzadko barwionym  na r贸偶ne kolory. 

Jednym z najbardziej popularnych upi臋膰 kr贸lowej by艂a fryzura w kszta艂cie statku. Maria Antonina nosi艂a j膮 po zwyci臋stwie francuskiej floty (fregata 鈥濨elle Poule鈥) nad angielskimi statkami podczas ameryka艅skiej wojny o niepodleg艂o艣膰.聽

Fryzura Marii Antoniny - statek na w艂osach

Ryc. 6. Fryzura nawi膮zuj膮ca do 鈥濨elle Poule鈥

Maria Antonina by艂a ikon膮 mody swoich czas贸w. Stanowi艂a bowiem inspiracj臋 dla innych kobiet. Jej kreacje, fryzury, cho膰 cz臋sto kontrowersyjne, 艂ami膮ce dotychczas obowi膮zuj膮ce zasady etykiety dworskiej, wywiera艂y wp艂yw na XVIII-wieczn膮 mod臋. Potwierdza to chocia偶by fakt, 偶e modystki w swej ofercie mia艂y odzie偶 w stylu kr贸lowej (脿 la Reine).

Utrwal wiedz臋

Poni偶ej znajduj膮 si臋 zadania wraz z聽odpowiedziami, do聽rozwi膮zania kt贸rych聽wykorzystano wiedz臋 zaprezentowan膮 w聽tym artykule.

Zadanie 1. Zadanie 2.

Materia艂y 藕r贸d艂owe

Informacje
  • Bashor W., Marie Antoinette’s head: the royal hairdresser, the queen, and the revolution, Nowy Jork, 2013.聽
  • Boucher F., Historia mody, Warszawa 2012.聽
  • Fogg M. (red.), Historia mody, Warszawa 2016.
  • 呕ebrowska K., Modowe rewolucje. Niezwyk艂a historia naszych szaf, Krak贸w 2019.聽
Ilustracje
Odrabiamy logo

Odrabiamy.pl to serwis edukacyjny dla uczni贸w, kt贸ry tworz膮 nauczyciele. W naszej bazie znajdziesz opracowania zada艅 z aktualnych podr臋cznik贸w do ponad 20 przedmiot贸w szkolnych, testy 贸smoklasisty i maturalne, a tak偶e wideolekcje oraz do艣wiadczenia w formie wideo. Pomagamy w nauce. Razem.


漏 2024 blog odrabiamy - odrabiamy.pl